Güney Afrika — Diplomatik Gelişmeler

Eski Savunma Bakanı Nosiviwe Mapisa-Nqakula hakkındaki yolsuzluk ve kara para aklama davasında tanıklar, bakanın konutundaki milyonlarca rand değerindeki tadilat için tekrarlanan nakit ödemeleri anlattı. Bir tanık, bu işlemlerin 'kara para aklamanın tipik bir örneği' olduğunu ifade etti. Savunma tarafı ise eyaletin sunduğu 33 sayfalık mali raporu kusurlu bularak güvenilirliğine itiraz etti. Mapisa-Nqakula, tadilat projeleri aracılığıyla rüşvet almak ve parayı aklamakla suçlanıyor. Dava, Güney Afrika'da üst düzey kamu görevlilerinin hesap verebilirliğine ilişkin süregelen tartışmaların odağında yer alıyor.

Zimbabve Hazinesi, Güney Afrika'da artan yabancı düşmanı saldırılar nedeniyle ülkeye dönmek zorunda kalan vatandaşlarına destek amacıyla 4,8 milyon ABD doları kaynak ayırdı. Saldırılar, binlerce Zimbabvelinin işlerini ve yaşam alanlarını terk etmesine yol açarken, hükümet bu fonla geri dönüş sürecini kolaylaştırmayı ve temel ihtiyaçları karşılamayı hedefliyor. Kaynak, özellikle son haftalarda yoğunlaşan şiddet olaylarından kaçan göçmenlerin ulaşım, barınma ve gıda gibi acil gereksinimlerine yönlendirilecek. Güney Afrika'da periyodik olarak alevlenen yabancı karşıtı huzursuzluk, ekonomik zorluklar ve işsizlikle beslenirken, bölgedeki göçmen topluluklar için kalıcı bir tehdit oluşturuyor. Zimbabve'nin bu adımı, krizin derinleşmesini önleme ve geri dönüşleri kontrollü biçimde yönetme çabası olarak değerlendiriliyor. Öte yandan, uzun vadede iki ülke arasındaki diplomatik ilişkiler ve sınır ötesi işgücü akışı üzerindeki etkileri yakından izlenecek.

Dünya Sağlık Örgütü (WHO) ve UNICEF'in yayımladığı yıllık verilere göre, 2025 yılında küresel çapta bebeklerin %90'ı difteri, tetanos ve boğmaca (DTP) aşısının en az bir dozunu aldı; %85'i ise üç dozluk seriyi tamamladı. Bir önceki yıla kıyasla her iki göstergede de birer yüzde puanlık artış kaydedildi. Bu sınırlı iyileşme, silahlı çatışmaların sürdüğü bölgelerde sağlık hizmetlerine erişim güçlüklerine ve bazı toplumlarda aşı tereddüdüne rağmen gerçekleşti. Yine de dünya genelinde milyonlarca çocuk temel aşılardan mahrum kalmaya devam ediyor. Uzmanlar, pandemi sonrası toparlanmanın kırılgan olduğunu ve özellikle insani kriz bölgelerinde aşılama oranlarının hâlâ hedeflerin gerisinde seyrettiğini vurguluyor. Küresel bağışıklama, çocuk ölümlerini azaltmanın ve salgın hastalıkları önlemenin en maliyet etkin yollarından biri olarak öne çıkıyor. Mevcut tablo, uluslararası toplumun aşıya eşit erişimi sağlama ve sağlık sistemlerini güçlendirme yönündeki taahhütlerini sürdürmesi gerektiğine işaret ediyor.

Güney Afrika'da göçmen karşıtı grupların belirlediği 30 Haziran 'son tarih' öncesinde binlerce belgesiz göçmen ülkeyi terk etti. Hükümet verilerine göre yalnızca Beitbridge sınır kapısında iki haftada 8.000'den fazla yabancı uyruklu işlem gördü. Haftalardır süren yabancı düşmanı şiddet olaylarında en az dört kişi yaşamını yitirdi. Salı günü 'sınır dışı' çağrısıyla ülke genelinde düzenlenen yürüyüşlere binlerce kişi katıldı. Johannesburg ve Durban başta olmak üzere kent merkezlerinde toplanan gruplar, göçmenlerin yaşadığı binaların önünde gösteri yaptı. Polis geniş güvenlik önlemleri aldı; bazı bölgelerde yağma girişimleri ve arbede yaşansa da protestolar büyük ölçüde sakin geçti. Son tarih geçmesine rağmen gerginlik sürüyor. Pek çok göçmen geri dönüş hazırlığı yaparken, bazıları ülkeyi terk etmeyi reddediyor. Göçmen karşıtı gruplar hükümetten daha sert göç politikaları talep etmeye devam ediyor. Olaylar, Güney Afrika'daki ekonomik sıkıntılar ve işsizlikle beslenen yabancı düşmanlığının yeniden alevlendiğini gösteriyor.

Güney Afrika Sınır Yönetim Otoritesi (BMA), Beitbridge sınır kapısı yakınlarında meydana gelen bir trafik kazasında hayatını kaybeden bir otobüs şoförünün ailesine başsağlığı mesajı iletti. Olay, Güney Afrika ile Zimbabve arasındaki yoğun geçiş noktalarından birinde geçiş hizmeti veren sürücülerin karşılaştığı riskleri bir kez daha gündeme getirdi. Beitbridge, kara yolu ticareti ve yolcu taşımacılığında Güney Afrika için stratejik öneme sahip bir sınır kapısı. Bölgede yaşanan kazalar, altyapı yoğunluğu ve sürücü güvenliği sorunlarını öne çıkarırken, BMA’nın taziye mesajı kurumsal dayanışmanın bir ifadesi olarak değerlendiriliyor. Kazanın detayları ve nedenine ilişkin resmi bir açıklama henüz yapılmadı. Sınır bölgesindeki bu tür olaylar, geçiş operasyonlarındaki iş gücünün çalışma koşullarına dikkat çekmekte ve yetkilileri güvenlik önlemlerini gözden geçirmeye sevk edebilmektedir. Gelişmelerin diplomatik veya ekonomik bir krize dönüşme ihtimali düşük görünse de, iki ülke arasındaki transit akışının önemi bağlamında konu izlenmeye değer niteliktedir.

ABD yönetimi, Güney Afrika'da yürütülen HIV/AIDS önleme ve tedavi hizmetlerini PEPFAR programı kapsamında sonlandırıyor. Programın büyük bölümünün Eylül ayına kadar tamamlanması beklenirken, kritik destek gelecek Mart ayına kadar devam edecek. Kararın, Trump'ın ülkede beyaz çiftçilere yönelik şiddete ilişkin 'beyaz soykırım' iddialarıyla bağlantılı olduğu belirtiliyor. İsmi açıklanmayan bir Dışişleri Bakanlığı yetkilisi, kararın tartışmalı olduğunu ve sağlık altyapısı üzerinde yaratacağı etkilere dikkat çekti. Güney Afrika, dünyadaki en büyük HIV/AIDS yüküne sahip ülkelerden biri olarak öne çıkarken, PEPFAR desteğinin çekilmesi milyonlarca kişiyi etkileyebilir. Diplomatik kaynaklar, bu adımın iki ülke arasındaki gerilimi tırmandırabileceğini ifade ediyor.

First Capital Bank (FCB), Malawi Doğal Afet Yönetimi Dairesi'ne (DoDMA) 150 milyon Kvaça bağış yaparak, Güney Afrika'daki yabancı düşmanı saldırıların ardından ülkeye dönmek isteyen binlerce Malavilinin tahliye masraflarına katkıda bulundu. DoDMA, hükümetin tahliye operasyonunu yürüten ana kurum olarak bu fonlarla lojistik ve insani ihtiyaçları karşılamayı planlıyor. Güney Afrika'da son dönemde artan yabancı düşmanı şiddet olayları, başta Malavililer olmak üzere birçok göçmenin can güvenliği endişesiyle ülkeyi terk etmesine yol açmıştı. Malavi hükümeti, vatandaşlarının gönüllü geri dönüşünü hızlandırmak için diplomatik girişimlerin yanı sıra saha operasyonlarını sürdürüyor. Özel sektörün bu tür insani krizlere mali destek vermesi, bölgede göç yönetimi ve dayanışma açısından dikkate değer bir örnek oluştururken, Güney Afrika'daki toplumsal gerilimin ekonomik ve siyasi yansımaları da yakından izleniyor.

Günümüzün anlık iletişim çağında afet uyarılarının herkese ulaştığı varsayılsa da, Güney Afrika'da azınlık dillerini konuşan milyonlarca kişi için sel uyarıları gibi kritik mesajlar dil engelleri nedeniyle işlevsiz kalabiliyor. The Conversation Africa'da yayımlanan bir analize göre, bu durum özellikle yerli dillerin konuşulduğu kırsal toplulukları afetlere karşı savunmasız bırakıyor. Uzmanlar, afet yönetimi ve erken uyarı sistemlerinin yalnızca resmi dillerde değil, bölgede konuşulan tüm dillerde etkin iletişim sağlaması gerektiğini vurguluyor. Aksi takdirde, iyi tasarlanmış uyarı sistemleri dahi hedef kitleye ulaşamıyor ve can kayıpları artabiliyor. Güney Afrika'nın çok dilli yapısı, afet risk azaltma stratejilerinde kapsayıcılığı zorunlu kılıyor. Dil çeşitliliğini göz ardı eden ulusal uyarı mekanizmaları, anayasal olarak tanınan 11 resmi dilin ötesinde konuşulan yerli dilleri kapsamadığında, toplumsal eşitsizlikler derinleşiyor ve afetlerin yıkıcı etkileri belirli gruplar üzerinde yoğunlaşıyor.

Güney Afrika'nın Western Cape bölgesinde geçen ay meydana gelen şiddetli fırtına ve sellerin üzerinden bir ay geçmesine rağmen yüzlerce kişi hâlâ barınacak yer bulamadı. Felakette 11 kişi hayatını kaybetti, on binlerce ev hasar gördü. Şarap üretimiyle bilinen bölgede evsiz kalanların çoğu, işverenlerin arazisindeki konutları tamamen yıkılan tarım işçilerinden oluşuyor. Mercia Andrews liderliğindeki bir yardım kuruluşu mağdurlara destek sağlamaya çalışıyor. Yetkililer hasar tespit ve acil yardım çalışmalarını sürdürürken, özellikle tarım işçilerinin barınma sorunu çözülebilmiş değil. Çoğu mevsimlik ve göçmen olan bu işçiler, yeniden yerleştirme süreçlerinde ek zorluklarla karşılaşıyor. Bölgedeki sosyo-ekonomik eşitsizlikler, afet sonrası toparlanmayı yavaşlatan temel etkenler arasında gösteriliyor. Western Cape'teki bu durum, Güney Afrika'nın iklim değişikliğine bağlı aşırı hava olaylarına karşı kırılganlığını bir kez daha gözler önüne serdi. Olay, tarım sektöründe çalışan düşük gelirli işçilerin yaşam koşulları ve işverenlerin sorumlulukları konusundaki tartışmaları da alevlendirdi.

Dünya Sağlık Örgütü Genel Direktörü Tedros Adhanom Ghebreyesus, Güney Afrika'daki yabancı düşmanı şiddet olaylarında 10 yabancı uyruklu kişinin hayatını kaybettiğini öne sürdü. Güney Afrika hükümeti iddiayı yalanlarken, Daily Maverick'in yürüttüğü soruşturma Mossel Bay'deki ölümlerin organize suç saldırıları ve tartışmalı ölü sayılarından oluştuğunu, doğrudan yabancı düşmanlığıyla bağlantılı olmadığını ortaya koydu. Ülkede artan göçmen karşıtı protestolar ve uluslararası kınamalar bağlamında gelen bu açıklamalar, şiddet olaylarının niteliğine ilişkin belirsizliği artırdı. Soruşturma, bazı ölümlerin tamamen farklı suç dinamiklerinden kaynaklandığını göstererek Tedros'un iddiasının dayanaksız olduğunu belirtiyor. Buna karşın, Güney Afrika'da son dönemde yükselen yabancı karşıtı gerilimler, uluslararası aktörlerin konuyu yakından izlemesine neden oluyor. Özellikle DSÖ gibi küresel kurumların bu tür açıklamalarının, olayların siyasi ve diplomatik boyutlarını daha da hassaslaştırdığı görülüyor. Bu tartışma, yabancı düşmanlığıyla mücadelede doğru bilgilendirmenin önemini bir kez daha öne çıkarıyor. Güney Afrika'nın iddiayı reddetmesi, uluslararası imajını koruma ve ülke içindeki gerginliği yatıştırma çabası olarak yorumlanıyor. Öte yandan, organize suç kaynaklı ölümlerin yanlış bağlamda sunulması, hem göçmen toplulukları hem de bölgesel istikrarı olumsuz etkileyebilecek riskler barındırıyor.

Güney Afrika parlamentosu polis komitesi, 2020-2025 arasında 1.853 reşit olmayanla cinsel ilişki davasının geri çekildiğini açıkladı. Bu davalar, adli tıp laboratuvarlarındaki yoğun gecikmeler ve ülke genelinde tecavüz delil kitlerinin tükenmesi nedeniyle delil yetersizliğinden düştü. Komite, polis mensuplarının bu geri çekmelere izin vererek kendi kurallarını ihlal ettiği uyarısında bulundu. Adli tıp altyapısındaki kronik yetersizlik, çocuklara yönelik cinsel suçların soruşturulmasını neredeyse imkansız hale getirdi. Polis teşkilatına çocuk tecavüzü vakalarında izlenecek özel bir politika rehberliği de bulunmuyor. Temel delil kitlerinin bile temin edilememesi, mağdur ailelerin adalet beklentisini boşa çıkarıyor ve suçluların cezasız kalma riskini artırıyor. Parlamentonun bu tespiti, yalnızca bir adli sorunu değil, aynı zamanda çocuk koruma sisteminin çöküşünü gözler önüne seriyor. Hükümetin laboratuvar kapasitesini acilen artırması ve özel soruşturma prosedürleri belirlemesi çağrıları yükselirken, vahim istatistikler ülkenin en kırılgan nüfusuna yönelik koruma mekanizmalarındaki derin zaafı ortaya koyuyor.

Güney Afrika'da Nisan ayında başlayan ve Ağustos'a kadar sürecek olan hasat mevsimi, gıda tüketiminde mevsimsel iyileşmeye yol açıyor. Ortalama seviyede gerçekleşmesi beklenen hasat, gıdaya erişimi kolaylaştırırken tarım işçiliği ve gelir fırsatlarını da artırıyor. Temel gıda fiyatları, istikrarlı ithalat akışı ve elverişli hasat koşulları sayesinde genel olarak sabit seyrediyor. FEWS NET raporuna göre, hasat dönemi boyunca hane halklarının gıda tüketimi iyileşirken, piyasalarda gıda arzının artmasıyla fiyatlar üzerindeki baskı azalıyor. Bu durum, özellikle kırsal kesimde tarıma dayalı geçim kaynaklarına sahip nüfus için geçici bir rahatlama sağlıyor. Yetkililer, hasadın sorunsuz tamamlanmasıyla bölgede gıda güvenliğinin kısa vadede olumlu etkileneceğini değerlendiriyor.

TBMM Adalet Komisyonu Başkanı ve AK Parti İstanbul Milletvekili Cüneyt Yüksel, Güney Afrika’nın Uluslararası Adalet Divanında (UAD) İsrail aleyhine açtığı soykırım davasında ikinci yazılı yargılama aşamasına ilişkin takvimi değerlendirdi. Anadolu Ajansı’na konuşan Yüksel, UAD’nin belirlediği yeni sürecin davanın seyri açısından önem taşıdığını vurguladı. Yüksel, Türkiye’nin davayı yakından izlediğini ve uluslararası hukukun üstünlüğü ilkesi çerçevesinde sürecin takipçisi olmaya devam edeceğini ifade etti. Açıklamada, daha önce Türkiye’nin de davaya müdahillik başvurusu yaptığı hatırlatılarak, UAD’nin yargılama takviminin hız kazanmasının beklendiği belirtildi. Güney Afrika’nın Aralık 2023’te açtığı dava, İsrail’in Gazze’deki askerî eylemlerinin Soykırım Sözleşmesi’ni ihlal ettiği iddiasına dayanıyor. UAD’nin ocak ayında aldığı ihtiyati tedbir kararlarının ardından, tarafların ikinci tur yazılı beyanlarını sunmaları için verilen süreler geçen hafta netleşti. Yüksel’in değerlendirmesi, Ankara’nın süreci siyasi ve hukuki düzlemde aktif biçimde desteklediğini yansıtıyor.

Etiyopya, 1 Haziran 2026’da ulusal seçimlere giderken ülke içinde kalıcı bir istikrarsızlık ve bölgesel gerilimler sürüyor. Chatham House uzman yorumuna göre, bu seçimler 1991’de çok partili demokrasiye geçildiğinden beri düzenlenen yedi seçim arasında en az rekabetçi olanlardan biri olacak. Seçim süreci, derinleşen siyasi kutuplaşma ve güvenlik sorunlarının gölgesinde gerçekleşiyor. Ülke genelinde devam eden çatışmalar ve bölgesel anlaşmazlıklar, seçimlerin meşruiyetini ve kapsayıcılığını zayıflatıyor. Siyasi muhalefetin alanının daraldığı ve katılımın sınırlı kaldığı bir ortamda, sandıkların tek başına iç barışı ve bölgesel istikrarı sağlaması beklenmiyor. Uzmanlar, kalıcı çözüm için çok daha kapsamlı siyasi diyalog ve uzlaşı adımlarının gerekli olduğunu vurguluyor. Bu bağlamda seçimler, yalnızca bir yönetim değişikliği değil, aynı zamanda federal sistemin geleceği ve etnik temelli bölünmelerin nasıl yönetileceği açısından kritik bir sınav niteliğinde. Ancak mevcut koşullar, demokratik kurumların zayıflığı ve çok yönlü güvenlik krizleri dikkate alındığında, seçim sonrası dönemde de tansiyonun düşmesi kolay olmayabilir.

Güney Afrika Dışişleri Bakanı, Türkiye'nin Uluslararası Adalet Divanı'nda (ICJ) İsrail aleyhine açılan soykırım davasına yönelik net ve sürekli desteğini memnuniyetle karşıladıklarını ifade etti. Bakan, Türkiye'nin tutumunun Pretoria için önemli bir dayanak oluşturduğunu vurguladı. Pretoria'nın Aralık 2023'te başlattığı dava, İsrail'in Gazze'deki askeri operasyonlarının 1948 Soykırım Sözleşmesi'ni ihlal ettiği iddiasına dayanıyor. Türkiye, davanın açıklanmasından itibaren Güney Afrika'nın başvurusunu destekleyeceğini duyurmuş ve sürece müdahil olma niyetini bildirmişti. Bu açıklama, İsrail'in Gazze'deki eylemlerine karşı uluslararası hukuk çerçevesinde oluşan eleştirel cepheyi ve Türkiye ile Güney Afrika arasındaki diplomatik yakınlaşmayı yansıtıyor. Dava, ICJ'nin aldığı ihtiyati tedbir kararlarıyla küresel siyasette yankı bulurken, Türkiye'nin müdahilliği Ortadoğu'daki dengeleri etkileyebilecek bir adım olarak değerlendiriliyor.