Güney Afrika — Diplomatik Gelişmeler

Güney Afrika'da göçmen karşıtı gruplar, 30 Haziran'a kadar belgesiz yabancıların ülkeyi terk etmesini talep ederek aksi halde ülkeyi 'kapatacakları' tehdidinde bulundu. Bu süreçte, yabancılara ait işletmelere saldırılar ve protestolar sırasında göçmenlerin öldürülmesi de dahil olmak üzere yabancı düşmanı şiddet eylemleri arttı. Göstericiler, kanıt sunmaksızın göçmenleri işleri çalmakla suçluyor; binlerce yabancı, şiddet ve tehditler nedeniyle ülkeden kaçış halinde. Bu olaylar, Güney Afrika'da ekonomik zorlukların körüklediği ve zaman zaman şiddete dönüşen yabancı düşmanlığının yeni bir örneğini oluşturuyor.

Güney Afrika Sınır Yönetim Otoritesi (BMA), Beitbridge sınır kapısı yakınlarında meydana gelen bir trafik kazasında hayatını kaybeden bir otobüs şoförünün ailesine başsağlığı mesajı iletti. Olay, Güney Afrika ile Zimbabve arasındaki yoğun geçiş noktalarından birinde geçiş hizmeti veren sürücülerin karşılaştığı riskleri bir kez daha gündeme getirdi. Beitbridge, kara yolu ticareti ve yolcu taşımacılığında Güney Afrika için stratejik öneme sahip bir sınır kapısı. Bölgede yaşanan kazalar, altyapı yoğunluğu ve sürücü güvenliği sorunlarını öne çıkarırken, BMA’nın taziye mesajı kurumsal dayanışmanın bir ifadesi olarak değerlendiriliyor. Kazanın detayları ve nedenine ilişkin resmi bir açıklama henüz yapılmadı. Sınır bölgesindeki bu tür olaylar, geçiş operasyonlarındaki iş gücünün çalışma koşullarına dikkat çekmekte ve yetkilileri güvenlik önlemlerini gözden geçirmeye sevk edebilmektedir. Gelişmelerin diplomatik veya ekonomik bir krize dönüşme ihtimali düşük görünse de, iki ülke arasındaki transit akışının önemi bağlamında konu izlenmeye değer niteliktedir.

ABD yönetimi, Güney Afrika'da yürütülen HIV/AIDS önleme ve tedavi hizmetlerini PEPFAR programı kapsamında sonlandırıyor. Programın büyük bölümünün Eylül ayına kadar tamamlanması beklenirken, kritik destek gelecek Mart ayına kadar devam edecek. Kararın, Trump'ın ülkede beyaz çiftçilere yönelik şiddete ilişkin 'beyaz soykırım' iddialarıyla bağlantılı olduğu belirtiliyor. İsmi açıklanmayan bir Dışişleri Bakanlığı yetkilisi, kararın tartışmalı olduğunu ve sağlık altyapısı üzerinde yaratacağı etkilere dikkat çekti. Güney Afrika, dünyadaki en büyük HIV/AIDS yüküne sahip ülkelerden biri olarak öne çıkarken, PEPFAR desteğinin çekilmesi milyonlarca kişiyi etkileyebilir. Diplomatik kaynaklar, bu adımın iki ülke arasındaki gerilimi tırmandırabileceğini ifade ediyor.

First Capital Bank (FCB), Malawi Doğal Afet Yönetimi Dairesi'ne (DoDMA) 150 milyon Kvaça bağış yaparak, Güney Afrika'daki yabancı düşmanı saldırıların ardından ülkeye dönmek isteyen binlerce Malavilinin tahliye masraflarına katkıda bulundu. DoDMA, hükümetin tahliye operasyonunu yürüten ana kurum olarak bu fonlarla lojistik ve insani ihtiyaçları karşılamayı planlıyor. Güney Afrika'da son dönemde artan yabancı düşmanı şiddet olayları, başta Malavililer olmak üzere birçok göçmenin can güvenliği endişesiyle ülkeyi terk etmesine yol açmıştı. Malavi hükümeti, vatandaşlarının gönüllü geri dönüşünü hızlandırmak için diplomatik girişimlerin yanı sıra saha operasyonlarını sürdürüyor. Özel sektörün bu tür insani krizlere mali destek vermesi, bölgede göç yönetimi ve dayanışma açısından dikkate değer bir örnek oluştururken, Güney Afrika'daki toplumsal gerilimin ekonomik ve siyasi yansımaları da yakından izleniyor.

Günümüzün anlık iletişim çağında afet uyarılarının herkese ulaştığı varsayılsa da, Güney Afrika'da azınlık dillerini konuşan milyonlarca kişi için sel uyarıları gibi kritik mesajlar dil engelleri nedeniyle işlevsiz kalabiliyor. The Conversation Africa'da yayımlanan bir analize göre, bu durum özellikle yerli dillerin konuşulduğu kırsal toplulukları afetlere karşı savunmasız bırakıyor. Uzmanlar, afet yönetimi ve erken uyarı sistemlerinin yalnızca resmi dillerde değil, bölgede konuşulan tüm dillerde etkin iletişim sağlaması gerektiğini vurguluyor. Aksi takdirde, iyi tasarlanmış uyarı sistemleri dahi hedef kitleye ulaşamıyor ve can kayıpları artabiliyor. Güney Afrika'nın çok dilli yapısı, afet risk azaltma stratejilerinde kapsayıcılığı zorunlu kılıyor. Dil çeşitliliğini göz ardı eden ulusal uyarı mekanizmaları, anayasal olarak tanınan 11 resmi dilin ötesinde konuşulan yerli dilleri kapsamadığında, toplumsal eşitsizlikler derinleşiyor ve afetlerin yıkıcı etkileri belirli gruplar üzerinde yoğunlaşıyor.

Güney Afrika'nın Western Cape bölgesinde geçen ay meydana gelen şiddetli fırtına ve sellerin üzerinden bir ay geçmesine rağmen yüzlerce kişi hâlâ barınacak yer bulamadı. Felakette 11 kişi hayatını kaybetti, on binlerce ev hasar gördü. Şarap üretimiyle bilinen bölgede evsiz kalanların çoğu, işverenlerin arazisindeki konutları tamamen yıkılan tarım işçilerinden oluşuyor. Mercia Andrews liderliğindeki bir yardım kuruluşu mağdurlara destek sağlamaya çalışıyor. Yetkililer hasar tespit ve acil yardım çalışmalarını sürdürürken, özellikle tarım işçilerinin barınma sorunu çözülebilmiş değil. Çoğu mevsimlik ve göçmen olan bu işçiler, yeniden yerleştirme süreçlerinde ek zorluklarla karşılaşıyor. Bölgedeki sosyo-ekonomik eşitsizlikler, afet sonrası toparlanmayı yavaşlatan temel etkenler arasında gösteriliyor. Western Cape'teki bu durum, Güney Afrika'nın iklim değişikliğine bağlı aşırı hava olaylarına karşı kırılganlığını bir kez daha gözler önüne serdi. Olay, tarım sektöründe çalışan düşük gelirli işçilerin yaşam koşulları ve işverenlerin sorumlulukları konusundaki tartışmaları da alevlendirdi.

Dünya Sağlık Örgütü Genel Direktörü Tedros Adhanom Ghebreyesus, Güney Afrika'daki yabancı düşmanı şiddet olaylarında 10 yabancı uyruklu kişinin hayatını kaybettiğini öne sürdü. Güney Afrika hükümeti iddiayı yalanlarken, Daily Maverick'in yürüttüğü soruşturma Mossel Bay'deki ölümlerin organize suç saldırıları ve tartışmalı ölü sayılarından oluştuğunu, doğrudan yabancı düşmanlığıyla bağlantılı olmadığını ortaya koydu. Ülkede artan göçmen karşıtı protestolar ve uluslararası kınamalar bağlamında gelen bu açıklamalar, şiddet olaylarının niteliğine ilişkin belirsizliği artırdı. Soruşturma, bazı ölümlerin tamamen farklı suç dinamiklerinden kaynaklandığını göstererek Tedros'un iddiasının dayanaksız olduğunu belirtiyor. Buna karşın, Güney Afrika'da son dönemde yükselen yabancı karşıtı gerilimler, uluslararası aktörlerin konuyu yakından izlemesine neden oluyor. Özellikle DSÖ gibi küresel kurumların bu tür açıklamalarının, olayların siyasi ve diplomatik boyutlarını daha da hassaslaştırdığı görülüyor. Bu tartışma, yabancı düşmanlığıyla mücadelede doğru bilgilendirmenin önemini bir kez daha öne çıkarıyor. Güney Afrika'nın iddiayı reddetmesi, uluslararası imajını koruma ve ülke içindeki gerginliği yatıştırma çabası olarak yorumlanıyor. Öte yandan, organize suç kaynaklı ölümlerin yanlış bağlamda sunulması, hem göçmen toplulukları hem de bölgesel istikrarı olumsuz etkileyebilecek riskler barındırıyor.

Güney Afrika parlamentosu polis komitesi, 2020-2025 arasında 1.853 reşit olmayanla cinsel ilişki davasının geri çekildiğini açıkladı. Bu davalar, adli tıp laboratuvarlarındaki yoğun gecikmeler ve ülke genelinde tecavüz delil kitlerinin tükenmesi nedeniyle delil yetersizliğinden düştü. Komite, polis mensuplarının bu geri çekmelere izin vererek kendi kurallarını ihlal ettiği uyarısında bulundu. Adli tıp altyapısındaki kronik yetersizlik, çocuklara yönelik cinsel suçların soruşturulmasını neredeyse imkansız hale getirdi. Polis teşkilatına çocuk tecavüzü vakalarında izlenecek özel bir politika rehberliği de bulunmuyor. Temel delil kitlerinin bile temin edilememesi, mağdur ailelerin adalet beklentisini boşa çıkarıyor ve suçluların cezasız kalma riskini artırıyor. Parlamentonun bu tespiti, yalnızca bir adli sorunu değil, aynı zamanda çocuk koruma sisteminin çöküşünü gözler önüne seriyor. Hükümetin laboratuvar kapasitesini acilen artırması ve özel soruşturma prosedürleri belirlemesi çağrıları yükselirken, vahim istatistikler ülkenin en kırılgan nüfusuna yönelik koruma mekanizmalarındaki derin zaafı ortaya koyuyor.

Güney Afrika'da Nisan ayında başlayan ve Ağustos'a kadar sürecek olan hasat mevsimi, gıda tüketiminde mevsimsel iyileşmeye yol açıyor. Ortalama seviyede gerçekleşmesi beklenen hasat, gıdaya erişimi kolaylaştırırken tarım işçiliği ve gelir fırsatlarını da artırıyor. Temel gıda fiyatları, istikrarlı ithalat akışı ve elverişli hasat koşulları sayesinde genel olarak sabit seyrediyor. FEWS NET raporuna göre, hasat dönemi boyunca hane halklarının gıda tüketimi iyileşirken, piyasalarda gıda arzının artmasıyla fiyatlar üzerindeki baskı azalıyor. Bu durum, özellikle kırsal kesimde tarıma dayalı geçim kaynaklarına sahip nüfus için geçici bir rahatlama sağlıyor. Yetkililer, hasadın sorunsuz tamamlanmasıyla bölgede gıda güvenliğinin kısa vadede olumlu etkileneceğini değerlendiriyor.

TBMM Adalet Komisyonu Başkanı ve AK Parti İstanbul Milletvekili Cüneyt Yüksel, Güney Afrika’nın Uluslararası Adalet Divanında (UAD) İsrail aleyhine açtığı soykırım davasında ikinci yazılı yargılama aşamasına ilişkin takvimi değerlendirdi. Anadolu Ajansı’na konuşan Yüksel, UAD’nin belirlediği yeni sürecin davanın seyri açısından önem taşıdığını vurguladı. Yüksel, Türkiye’nin davayı yakından izlediğini ve uluslararası hukukun üstünlüğü ilkesi çerçevesinde sürecin takipçisi olmaya devam edeceğini ifade etti. Açıklamada, daha önce Türkiye’nin de davaya müdahillik başvurusu yaptığı hatırlatılarak, UAD’nin yargılama takviminin hız kazanmasının beklendiği belirtildi. Güney Afrika’nın Aralık 2023’te açtığı dava, İsrail’in Gazze’deki askerî eylemlerinin Soykırım Sözleşmesi’ni ihlal ettiği iddiasına dayanıyor. UAD’nin ocak ayında aldığı ihtiyati tedbir kararlarının ardından, tarafların ikinci tur yazılı beyanlarını sunmaları için verilen süreler geçen hafta netleşti. Yüksel’in değerlendirmesi, Ankara’nın süreci siyasi ve hukuki düzlemde aktif biçimde desteklediğini yansıtıyor.

Etiyopya, 1 Haziran 2026’da ulusal seçimlere giderken ülke içinde kalıcı bir istikrarsızlık ve bölgesel gerilimler sürüyor. Chatham House uzman yorumuna göre, bu seçimler 1991’de çok partili demokrasiye geçildiğinden beri düzenlenen yedi seçim arasında en az rekabetçi olanlardan biri olacak. Seçim süreci, derinleşen siyasi kutuplaşma ve güvenlik sorunlarının gölgesinde gerçekleşiyor. Ülke genelinde devam eden çatışmalar ve bölgesel anlaşmazlıklar, seçimlerin meşruiyetini ve kapsayıcılığını zayıflatıyor. Siyasi muhalefetin alanının daraldığı ve katılımın sınırlı kaldığı bir ortamda, sandıkların tek başına iç barışı ve bölgesel istikrarı sağlaması beklenmiyor. Uzmanlar, kalıcı çözüm için çok daha kapsamlı siyasi diyalog ve uzlaşı adımlarının gerekli olduğunu vurguluyor. Bu bağlamda seçimler, yalnızca bir yönetim değişikliği değil, aynı zamanda federal sistemin geleceği ve etnik temelli bölünmelerin nasıl yönetileceği açısından kritik bir sınav niteliğinde. Ancak mevcut koşullar, demokratik kurumların zayıflığı ve çok yönlü güvenlik krizleri dikkate alındığında, seçim sonrası dönemde de tansiyonun düşmesi kolay olmayabilir.

Güney Afrika Dışişleri Bakanı, Türkiye'nin Uluslararası Adalet Divanı'nda (ICJ) İsrail aleyhine açılan soykırım davasına yönelik net ve sürekli desteğini memnuniyetle karşıladıklarını ifade etti. Bakan, Türkiye'nin tutumunun Pretoria için önemli bir dayanak oluşturduğunu vurguladı. Pretoria'nın Aralık 2023'te başlattığı dava, İsrail'in Gazze'deki askeri operasyonlarının 1948 Soykırım Sözleşmesi'ni ihlal ettiği iddiasına dayanıyor. Türkiye, davanın açıklanmasından itibaren Güney Afrika'nın başvurusunu destekleyeceğini duyurmuş ve sürece müdahil olma niyetini bildirmişti. Bu açıklama, İsrail'in Gazze'deki eylemlerine karşı uluslararası hukuk çerçevesinde oluşan eleştirel cepheyi ve Türkiye ile Güney Afrika arasındaki diplomatik yakınlaşmayı yansıtıyor. Dava, ICJ'nin aldığı ihtiyati tedbir kararlarıyla küresel siyasette yankı bulurken, Türkiye'nin müdahilliği Ortadoğu'daki dengeleri etkileyebilecek bir adım olarak değerlendiriliyor.

Güney Afrika Uluslararası İlişkiler ve İşbirliği Bakanı Ronald Lamola, Türkiye'nin İsrail'e karşı Uluslararası Adalet Divanı'nda (UAD) açılan soykırım davasına verdiği desteğin 'çok net' olduğunu söyledi. Lamola, Anadolu Ajansı'na yaptığı açıklamada, iki ülke arasındaki dayanışmanın altını çizdi. Türkiye, Güney Afrika'nın Aralık 2023'te UAD'ye taşıdığı davayı güçlü biçimde destekleyen ülkeler arasında yer alıyor. Lamola'nın bu ifadesi, sürece yönelik diplomatik koordinasyonun ve ortak tutumun teyidi olarak değerlendiriliyor. Dava, İsrail'in Gazze'deki askeri operasyonları sırasında Soykırım Sözleşmesi'ni ihlal ettiği iddialarına dayanıyor. Türkiye'nin açık desteği, UAD nezdindeki hukuki sürece siyasi ağırlık kazandırırken, uluslararası kamuoyunda Filistin meselesine ilişkin kutuplaşmayı da yansıtıyor.

Güney Afrika hükümeti, zaman zaman alevlenen yabancı düşmanı şiddet olaylarını kınasa da eleştirmenler, önleyici tedbirlerin yetersiz kaldığını, gözaltıların sınırlı olduğunu ve siyasi söylemlerin bazen gerilimi düşürmek yerine körükleyebildiğini belirtiyor. Ülkedeki yabancı uyruklu kişilere yönelik saldırılar, uluslararası toplumun ve insan hakları örgütlerinin tepkisini çekmeye devam ediyor. Öte yandan, Kruger Ulusal Parkı'nda iki Güney Afrikalı turistin öldürülmüş halde bulunması, ülkenin farklı bir güvenlik zaafını gözler önüne serdi. 71 yaşındaki bir erkek ve yaşı açıklanmayan bir kadından oluşan çiftin çarşamba akşamı localarına dönmemesi üzerine başlatılan arama çalışmaları sonucunda cesetleri cuma günü nehirde bulundu. Yetkililer, parkta güvenlik önlemlerinin artırıldığını duyurdu. Bu iki ayrı olay, Güney Afrika'da şiddet ve güvenlik konusundaki yapısal sorunları bir kez daha tartışmaya açtı. Hükümetin hem yabancı düşmanlığına karşı etkili bir duruş sergilemekte hem de turizm bölgeleri dahil genel kamu düzenini sağlamakta zorlandığı görülüyor. Eleştiriler, daha kapsamlı politikalar ve tutarlı uygulamalar gerektiği yönünde yoğunlaşıyor.

ABD'de altı eyalette yapılan ön seçimlerde Kentucky Cumhuriyetçi Parti vekili Thomas Massie, Donald Trump'ın desteklediği adaya karşı kaybetti. Trump'ın karşısında duran az sayıdaki üst düzey Cumhuriyetçiden biri olan Massie'nin yenilgisi, başkanın parti üzerindeki hakimiyetinin bir testi olarak görüldü. Böylece Trump, kendisine muhalif isimleri tasfiye etme stratejisinde bir zafer daha kazandı. Öte yandan, Middle East Eye'a göre Massie'nin düşüşünde İsrail'e yardıma ve İran'a yönelik savaş hazırlıklarına karşı duruşu etkili oldu. Kongre üyesinin bu tutumu, Amerikan İsrail Halkla İlişkiler Komitesi (AIPAC) ve İsrail yanlısı bağışçıların tepkisini çekmiş ve seçim sürecinde aleyhine yoğun bir mali kampanya yürütülmüştü. Bu durum, lobi grubunun Cumhuriyetçi Parti içindeki kalıcı nüfuzunu da gözler önüne serdi. Tarihin en pahalı Temsilciler Meclisi ön seçimi olarak kayıtlara geçen yarış, ulusal siyasi dinamiklerin eyalet düzeyindeki yansımasını ortaya koydu. Seçim sonuçları, Trump'ın sadakat odaklı siyasetinin ve İsrail yanlısı grupların hâlâ belirleyici olduğu bir Cumhuriyetçi Parti'ye işaret ediyor.