Sudan — Diplomatik Gelişmeler

Sudan Başbakanı Dr. Kamil İdris, Pazar günü Harp Müzesi'ni ziyaret etti. Başbakan, Savunma Bakanlığı Müzeler ve Askeri Tarih Müdürlüğü Direktörü Korgeneral Dr. Ömer Al-Nur Ahmed tarafından karşılandı; karşılamada müze yetkilileri ve Zadna Uluslararası Yatırım Şirketi temsilcileri de hazır bulundu. Ziyaret, Sudan resmi haber ajansı SNA tarafından duyuruldu. Ziyaretin gündemine veya ele alınan konulara ilişkin ayrıntı paylaşılmadı.

Sudanlı hukuk uzmanı Dr. Mohamed Al-Zain, 15 Nisan 2023’ten bu yana savaş suçu ve soykırım kapsamına giren ihlallerden Hızlı Destek Kuvvetleri (RSF) milislerini ve destekçilerini sorumlu tutmak için uluslararası dava mekanizmalarının etkinleştirilmesi çağrısında bulundu. Sudan Haber Ajansı’nın (SUNA) aktardığına göre Al-Zain, resmi ve halk tabanlı çabaların birleştirilmesinin önemini vurguladı. Bu açıklama, Sudan’da ordu ile RSF arasında nisan ortasında başlayan ve ağır insan hakları ihlallerine yol açan çatışmaların gölgesinde geldi. Uluslararası toplum şiddeti kınamış olsa da şimdiye kadar somut hukuki adımlar sınırlı kaldı. Uzmanın çağrısı, hesap verebilirlik için Uluslararası Ceza Mahkemesi veya evrensel yargı yetkisi gibi yolların kullanılması gerektiğine işaret ediyor.

Sudan haber ajansı SUNA'nın düzenlediği 62. brifing konferansı, 16 Eylül Pazartesi günü saat 12.00'de Omdurman Kültür Merkezi'nde gerçekleşecek. Kültür, Enformasyon, Eski Eserler ve Turizm Bakanlığı'nın organizasyonunda düzenlenen etkinlikte, hukuk uzmanı Dr. Mohammed Al-Zein savaş suçları, soykırım ve uluslararası davaları ele alacak. Sudan'daki iç çatışma ve Darfur başta olmak üzere çeşitli bölgelerde yaşanan ağır insan hakları ihlalleri, uluslararası toplumun gündeminde yer alıyor. Bu tür bir konferans, ülkedeki hukuki arayışların ve hesap verebilirlik tartışmalarının resmî düzeyde ele alındığına işaret ediyor. Uluslararası Ceza Mahkemesi'nin geçmiş dönemde Sudan'daki suçlara ilişkin yargılamaları ve güncel çatışmalarda yeni delil toplama çabaları göz önünde bulundurulduğunda, brifing hem bilgilendirme hem de ulusal ve uluslararası kamuoyunu yönlendirme amacı taşıyor olabilir. Konferansın sonuçları, Sudan'ın işbirliği yaptığı uluslararası mekanizmalarla ilişkileri açısından da önem arz ediyor.

Sudan ordusuna ait bir insansız hava aracının Darfur bölgesinde düzenlediği saldırıda 35 kişi hayatını kaybetti. Olayı duyuran insan hakları grubu, saldırının ordu ile Hızlı Destek Kuvvetleri (RSF) arasındaki çatışmaların sürdüğü bölgede gerçekleştiğini belirtti. Hayatını kaybedenlerin sivil olup olmadığına ilişkin ayrıntı paylaşılmadı. Saldırı, Orgeneral Abdulfettah el-Burhan komutasındaki ordu ile Muhammed Hamdan Dagalo liderliğindeki RSF arasında Nisan 2023’ten bu yana devam eden savaşın son halkası. Çatışmalar şimdiye kadar on binlerce kişinin ölümüne, milyonların yerinden edilmesine yol açtı. Daha önce soykırımla anılan Darfur’daki bu yeni kayıplar, uluslararası toplumun ateşkes çağrılarına rağmen şiddetin dinmediğini ve bölgede insani krizin derinleştiğini ortaya koyuyor.

Sudan'da paramiliter Hızlı Destek Kuvvetleri (RSF) lideri Mohamed Hamdan Daglo, Hartum ile Kordofan bölgesinin en büyük kenti El-Obeyd arasındaki kilit otoyolu kaybetmesinin ardından savaşçılarına 'dizginleri serbest bırakın' mesajı verdi. Daglo'nun paralel yönetimi tarafından Pazartesi günü yayımlanan videoda, RSF lideri güçlerini 'serbest bıraktığını' ifade etti. Bu açıklama, Sudan ordusunun Kordofan'da son dönemde elde ettiği kazanımların hemen sonrasına denk geldi. Ordu, başkent Hartum'u güneybatıdaki bölgelere bağlayan stratejik karayolunu geri alarak RSF'nin ikmal hatlarını kesintiye uğrattı. Uluslararası kuruluşlar RSF'yi soykırım eylemleriyle suçlarken, Daglo'nun bu talimatı çatışmaların dozunun daha da artabileceği endişesine yol açtı.

Uluslararası Ceza Mahkemesi (UCM) Savcılık Ofisi, 21 Temmuz 2026'da düzenlenen durum konferansında, Darfur'daki savaş suçları soruşturması kapsamında Abdallah Banda Abakar Norain hakkındaki tüm suçlamaları geri çektiğini resmen duyurdu. Savcı Yardımcısı Nazhat Shameem Khan, kararın yıllar süren bir yeniden değerlendirme sonucunda alındığını belirtirken, gerekçeler hakkında ayrıntılı bilgi vermedi. Banda, Sudan'ın Darfur bölgesinde 2000'li yıllarda işlenen savaş suçlarıyla bağlantılı olarak UCM tarafından aranan bir isyancı liderdi. Dava, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin 2005'teki sevkiyle başlamış ve Banda 2010'da mahkemeye gönüllü olarak teslim olan ilk Darfur zanlısı olmuştu. Ancak yargılama süreci uzun yıllar boyunca ilerleme kaydedemedi. Bu gelişme, UCM'nin Darfur'daki hesap verebilirlik çabalarında önemli bir daralma anlamına geliyor. Mahkemenin Darfur dosyasında aktif yargılaması kalan vaka sayısı azalırken, kararın özellikle mağdur grupları ve insan hakları örgütleri arasında hayal kırıklığı yaratması bekleniyor. Sudan'daki kırılgan siyasi geçiş süreci bağlamında, adalete erişim konusundaki zorluklar bir kez daha gündeme gelmiş oldu.

Sudan Dışişleri Bakanlığı, Amerika Birleşik Devletleri'nin Sudan'a yönelik açıkladığı yaptırımları reddettiğini duyurdu. 20 Temmuz 2026'da Hartum'dan yapılan yazılı açıklamada, yaptırımların Sudan Silahlı Kuvvetleri'nin kimyasal silah kullandığı yönündeki asılsız iddialara dayandığı ve tek taraflı olduğu belirtilerek hukuka aykırı olduğu vurgulandı. ABD tarafından getirilen yaptırımların, Sudan'ın uluslararası yükümlülüklerine aykırı bir durum olmadığına dair teyidiyle birlikte, Dışişleri Bakanlığı Sudan'ın ilgili uluslararası anlaşmalara bağlılığını yineledi. Kimyasal silah kullanıldığı iddiaları Sudan tarafından kesin bir dille reddedildi. Bu gelişme, iki ülke arasındaki gerilimi tırmandırırken, Sudan'ın diplomatik pozisyonunu netleştiriyor. Yaptırımların ikili ilişkilere olası etkileri ve Sudan'ın uluslararası toplum nezdinde kendini savunma çabaları önümüzdeki dönemde dikkatle izlenecek.

G7 dışişleri bakanları ve Avrupa Birliği Dış İlişkiler Yüksek Temsilcisi, Sudan'ın El-Obeid kentinde Hızlı Destek Kuvvetleri (HDK) ve müttefik silahlı grupların sivillere yönelik saldırılarını durdurması çağrısında bulundu. Çarşamba günü yapılan ortak açıklamada, daha fazla vahşete yol açabilecek veya sivilleri tehlikeye atabilecek tüm eylemlerin derhal sonlandırılması istendi. Girişim, Sudan'daki çatışmaların yol açtığı insani krize uluslararası tepkinin bir parçası olarak öne çıkıyor. G7 ve AB, aynı zamanda Sudan'a yönelik daha kapsamlı bir silah ambargosu uygulanması gerektiğine dikkat çekerek, silah akışının çatışmayı körüklediğine işaret etti. Bu diplomatik baskı, El-Obeid'de artan şiddet karşısında sivillerin korunması ve kalıcı ateşkes için uluslararası toplumun ortak tutumunu yansıtıyor.

Sudan, Uluslararası Ceza Mahkemesi (ICC) ile işbirliği taahhüdünü yineleyerek Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'ne (BMGK) çağrıda bulundu: Darfur'da işlenen suçlardan sanıklar hakkında tutuklama emirlerinin çıkarılması için yargısal süreç hızlandırılsın. Sudan yönetimi, gecikmelerin adalete olan güveni zedelediği ve cezasızlığa cesaret verdiği uyarısında bulundu. Bu çağrı, Sudan'ın geçiş döneminde ICC ile ilişkilerini normalleştirme çabasının bir parçası olarak değerlendiriliyor. Özellikle eski Devlet Başkanı Ömer El Beşir döneminde mahkeme ile işbirliği reddedilmiş, ancak 2019 sonrası kurulan sivil-asker ortaklığıyla yeni bir sayfa açılmıştı. Yönetim, Darfur'daki ağır insan hakları ihlalleri ve savaş suçlarının hesap verilebilirliğini sağlamak için uluslararası toplumdan net bir destek istiyor. BMGK'nin ICC'yi ilk kez harekete geçirdiği Darfur dosyası, yıllardır süren savsaklama ve siyasi engellerle karşı karşıya. Sudan'ın bu çıkışı, mağdurlar için adalet beklentisini canlı tutarken, aynı zamanda bölgesel istikrar ve hukukun üstünlüğü açısından kritik bir test niteliğinde. Eğer tutuklama emirleri hızlıca uygulamaya konulmazsa, uluslararası ceza adalet sistemine yönelik şüphelerin derinleşmesi ve yeni suçların önlenememesi riski bulunuyor.

Birleşmiş Milletler araştırmacıları, Sudan'da Hızlı Destek Kuvvetleri'nin (RSF) geçen yıl kuşatıp ele geçirdiği El Faşer'de toplu katliam, kadın ve kız çocuklarının kaçırılması, toplu tecavüz ve zorla aç bırakma eylemleriyle soykırım suçu işlediğini tespit etti. Raporda, bu vahşetin kasıtlı bir politikanın parçası olduğu vurgulandı. Uluslararası tepkiler hızla artarken Avrupa Parlamentosu, RSF'nin terör örgütü olarak tanımlanması için üye devletlere çağrıda bulundu. Eş zamanlı olarak Avrupa Birliği, çatışmayı finanse ettiği gerekçesiyle Sudan'ın altın ticaretine yaptırım kararı aldı. BM Çocuklara Yardım Fonu (UNICEF), El Obeyd'de yoğunlaşan çatışmalar nedeniyle yarım milyon sivilin acil tehlike altında olduğu uyarısını yaptı. BM İnsan Hakları Ofisi ise Sudan'daki savaş ekonomisinin, altın ve arap zamkı gibi kaynaklardan elde edilen gelirle kendi kendini beslediğini, küresel tedarik zincirlerini insan hakları risklerine maruz bıraktığını bildirdi. Raporda, taraflara ve ilgili şirketlere uluslararası hukuka uyma çağrısı yapıldı.

Sudan'ın Kuzey Kurdufan eyaletinin merkezi El Ubeyd, Hızlı Destek Kuvvetlerinin (HDK) son haftalarda yoğunlaştırdığı insansız hava aracı (İHA) saldırılarıyla ülkenin en kritik çatışma merkezlerinden biri haline geldi. Uluslararası toplumdan peş peşe "insani felaket" uyarıları yükseldi. Stratejik konumuyla dikkat çeken kent, sivil yaşamı ve insani yardım faaliyetlerini doğrudan tehdit ediyor. HDK'nin saldırıları, altyapıyı tahrip ederken halkın temel hizmetlere erişimini engelliyor. Nisan 2023'ten bu yana süren ordu-HDK çatışması, El Ubeyd'i de içine alarak genişledi. Kentin ticaret ve ulaşım ağındaki rolü, krizin ülke çapında derinleşmesi riskini beraberinde getiriyor. Diplomatik çabalar şimdiye kadar bir ateşkes sağlamada yetersiz kaldı. Uluslararası kuruluşlar acil müdahale çağrısı yaparken, bölgede yaşanan insani dramın boyutları genişliyor.

Birleşmiş Milletler (BM), Sudan'da 2026 yılı boyunca insani krizin belirgin biçimde kötüleştiğini ve insan hakları ihlalleri ile koleraya bağlı ölümlerde keskin bir artış yaşandığını bildirdi. Sudan Silahlı Kuvvetleri (SAF) ile Hızlı Destek Kuvvetleri (RSF) arasındaki çatışmaların sürmesi, sivil kayıplara, geniş çaplı yerinden edilmelere ve yardım ulaştırılmasının engellenmesine yol açıyor. Sağlık altyapısının çökmesi ve temiz suya erişimin kısıtlanması nedeniyle kolera salgını yayılırken, insani yardım çalışanlarının güvenli erişimi giderek zorlaşıyor. BM, tarafları uluslararası insancıl hukuka uymaya ve acil ateşkes sağlamaya çağırırken, Sudan'daki durumun bölgesel istikrarı tehdit eden boyutlara ulaştığı vurgulanıyor.

Sudan ordusunun, 2023'te başlayan iç savaşın ilk aylarında Hızlı Destek Kuvvetleri (RSF) tarafından ele geçirilen başkent Hartum'u geri almasının üzerinden bir yıl geçti. Bu süreçte, çatışmalar nedeniyle kenti terk eden yaklaşık 5 milyon kişiden 2 milyondan fazlası evlerine döndü. Ancak başkent, yoğun çatışmaların ve aylarca süren ihmalkarlığın izlerini taşıyor. Altyapı büyük ölçüde tahrip olmuş durumda; su, elektrik ve sağlık hizmetleri gibi temel ihtiyaçlar ciddi düzeyde yetersiz kalırken, mayın ve patlamamış mühimmat riski güvenlik endişelerini artırıyor. Dönen nüfusun büyüklüğü, zaten kırılgan olan insani durumu daha da ağırlaştırıyor. Uluslararası yardım kuruluşları, kaynak yetersizliği ve bürokratik engeller nedeniyle etkili bir müdahalede zorlanıyor. Yetkililer, yeniden inşa ve istikrarın sağlanması için milyarlarca dolara ihtiyaç duyulduğunu ancak bağışçı yorgunluğu ve süren siyasi belirsizliğin bu çabaları geciktirdiğini belirtiyor. Jeopolitik bağlamda, Sudan'daki çatışma sadece bir iç savaş değil; bölgesel güçlerin rekabet alanı. Ordu ile RSF arasındaki mücadele, komşu ülkelerin güvenliğini de tehdit ediyor. Başkente dönüş hareketi, çatışmaların sona ermeye başladığına dair bir işaret olarak yorumlansa da, temel hizmetlerin geri dönüşü ve kalıcı siyasi çözüm olmaksızın kentte yeni bir insani krizin patlak verme riski sürüyor.

Birleşmiş Milletler Sudan Bağımsız Uluslararası Araştırma Misyonu tarafından yayımlanan yeni rapor, ülkede devam eden çatışmalarda savaşan tarafların gerçekleştirdiği vahşetlerin soykırım göstergeleri taşıdığına dair daha fazla kanıt ortaya koydu. Rapor, özellikle etnik temelli şiddet, zorla yerinden etme ve sistematik insan hakları ihlallerinin soykırım sözleşmesi kapsamındaki kriterlerle örtüştüğüne dikkat çekiyor. Bu bulgular, Sudan'daki krizin uluslararası hukuk çerçevesinde soykırım olarak tanımlanması yönündeki tartışmaları güçlendiriyor. Raporun açıklanması, Sudan'da Nisan 2023'ten bu yana süren ordu ile Hızlı Destek Kuvvetleri arasındaki iktidar mücadelesinin yol açtığı insani felaketin boyutlarını bir kez daha gözler önüne seriyor. Daha önce de çatışmanın tarafları etnik temizlik ve savaş suçu işlemekle suçlanmıştı. BM misyonu, toplanan ifade ve deliller ışığında hem Sudan Silahlı Kuvvetleri hem de Hızlı Destek Kuvvetleri ile müttefik milis grupların sivillere yönelik geniş çaplı saldırılar gerçekleştirdiğini belirtiyor. Bu saldırıların bilhassa Darfur bölgesinde yoğunlaştığı ve toplu mezarlar, cinsel şiddet ve etnik hedef almanın yaygın olduğu vurgulanıyor. Raporun sonuçları, uluslararası toplumun Sudan'a yönelik diplomatik ve yaptırım mekanizmalarını harekete geçirme ihtimalini artırıyor. BM Güvenlik Konseyi'nin konuyu yeniden gündeme alma ve Uluslararası Ceza Mahkemesi'ne sevk süreçleri hız kazanabilir. Bölgesel istikrarı tehdit eden çatışmanın soykırım olarak nitelendirilmesi, insani yardım operasyonlarının genişletilmesi ve barış girişimlerinin güçlendirilmesi yönünde ek baskı oluşturacaktır.

Uluslararası Ceza Mahkemesi (ICC), Sudan’ın Darfur bölgesinde işlenen savaş suçlarına ilişkin soruşturmada kritik bir aşamaya ulaştı. Üst düzey bir ICC yetkilisi, 9 Temmuz’da Encemine’de Reuters’a yaptığı açıklamada, elde edilen yeni bulgular sayesinde işlenen suçların doğrudan liderlik kademesiyle ilişkilendirilebildiğini belirtti. Bu gelişme, yıllardır süren ve eski Devlet Başkanı Ömer El Beşir hakkında tutuklama kararıyla sonuçlanan soruşturmada, üst düzey sorumluların yargı önüne çıkarılması ihtimalini güçlendiriyor. Söz konusu atılım, mahkemenin 2005’ten bu yana Darfur’da topladığı kanıtlarda kaydedilen ilerlemeyi yansıtıyor. Yetkili, delillerin artık hangi komuta zinciri içinde suçların işlendiğini göstermeye yeterli olduğunu vurguladı. Sudan’da halen devam eden iç çatışmalar ve siyasi istikrarsızlık, ICC’nin iş birliği taleplerini zorlaştırsa da bu gelişme, mağdurlar için hesap verebilirlik umutlarını artırıyor. Uluslararası toplumun yakından izlediği süreç, Sudan yönetimi üzerindeki diplomatik baskıyı da yoğunlaştırabilir. Mahkemenin lider kadroya yönelik somut adımlar atması, hem Darfur krizinin çözümüne yönelik adalet talebini canlı tutuyor hem de gelecekteki insan hakları ihlallerine karşı caydırıcı bir mesaj niteliği taşıyor.