NATO — Diplomatik Gelişmeler

TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş'un ev sahipliğinde 28-29 Haziran'da İstanbul'da düzenlenecek NATO Parlamenter Zirvesi'ne 20 meclis başkanının yanı sıra müttefik ülkelerin üst düzey parlamenter temsilcileri ve uluslararası kuruluşların yöneticileri katılacak. Zirve, NATO üyeleri arasında parlamenter diplomasi ve güvenlik iş birliğini güçlendirmeyi hedefliyor. İstanbul'un ev sahipliği yapacağı etkinlik, ittifakın siyasi boyutunu vurgularken Türkiye'nin NATO içindeki rolünü de öne çıkarıyor. Görüşmelerde bölgesel güvenlik, savunma iş birliği ve parlamenter denetim konularının ele alınması bekleniyor.

İkinci Dünya Savaşı sonrasında, 1949 yılında Amerika Birleşik Devletleri öncülüğünde kurulan NATO, Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği'nin dünya genelindeki etkisini sınırlandırmak üzere oluşturulmuş bir askeri ittifaktır. Kuruluş amacı, kolektif savunma mekanizmasıyla üye ülkelere yönelik saldırıları caydırmak ve Soğuk Savaş döneminin iki kutuplu yapısında Batı Bloku'nun askeri dayanağı olmaktı. NATO, günümüzde de varlığını sürdüren ve genişleme süreçleriyle uluslararası güvenlik politikasında belirleyici konumunu koruyan bir örgüt niteliğindedir.

NATO Genel Sekreteri Mark Rutte, İran'ın nükleer silah edinmesinin tüm dünya için tehdit oluşturacağını belirterek, Tahran'ın hiçbir şekilde nükleer silah kapasitesine sahip olmaması gerektiğini vurguladı. Bu açıklama, İran'ın nükleer programına yönelik uluslararası kaygıların sürdüğü bir dönemde geldi. NATO liderinin bu sözleri, ittifakın nükleer silahların yayılmasını önleme konusundaki kararlılığını yansıtıyor ve daha önce de benzer şekilde dile getirilen pozisyonu pekiştiriyor. İran'ın nükleer faaliyetleri, özellikle uranyum zenginleştirme seviyesi, küresel güvenlik açısından kritik bir mesele olarak görülüyor. Rutte'nin uyarısı, diplomatik çabaların karmaşık bir seyir izlediği ve bölgesel istikrarın hassas olduğu bir bağlamda Tahran üzerindeki baskının devam edeceğine işaret ediyor.

NATO, nükleer silahlara karşı güçlü bir caydırıcılık unsuru üzerinde çalışmaya başladı. Yetkililer, bu yöntemin önümüzdeki beş yıl içinde savaş stratejilerini kökten değiştireceğini belirtiyor. Bu adım, ittifakın nükleer tehditlere karşı hazırlıklı olma çabalarını yansıtıyor. Detaylar henüz netleşmemiş olsa da, NATO'nun caydırıcılık kapasitesini güçlendirme hamlesi, uluslararası güvenlik dinamiklerinde önemli bir gelişme olarak değerlendiriliyor.

ABD ve NATO müttefikleri, Baltık Denizi'nde yapılacak askeri tatbikatın boyutunu küçülttü. Yetkililer, kararın operasyonel gerçeklere dayandığını ve bağlılıkta bir azalmayı yansıtmadığını vurguladı. Yeni tatbikat planı, bölgedeki değişen güvenlik koşulları ve lojistik gereksinimler doğrultusunda şekillendirildi. Tatbikattaki bu daralma, ittifakın bölgeye verdiği stratejik önemin sorgulanmasına yol açabilir. Ancak üst düzey yetkililer, bunun sadece etkinlik ve uyum sağlamaya yönelik bir takvim ayarlaması olduğunu belirtiyor. Baltık ülkelerinin savunma hazırlığına etkisi yakından izlenecek.

NATO Askeri Komite Başkanı Oramiral Guiseppe Cavo Dragone, Romanya topraklarında bulunan insansız hava aracı (İHA) parçalarıyla ilgili olayın ittifaka yönelik bir saldırı olmadığını belirtti. Amirale göre bu durum bir kazadan ibaret. Olay, Rusya'nın Ukrayna'ya yönelik hava saldırıları sırasında İHA'ların Romanya hava sahasına düşmesiyle ilişkilendiriliyor. NATO yetkilisi, söz konusu durumun kasıtlı bir eylem olarak değerlendirilmediğini vurgulayarak, ittifakın doğrudan bir tehdit altında olmadığını ima etti. Bu açıklama, özellikle Karadeniz bölgesindeki güvenlik endişelerinin arttığı bir dönemde geldi. Romanya'nın sınıra yakın bölgelerinde defalarca İHA enkazı bulunması, NATO'nun doğu kanadındaki müttefikleri arasında dayanışma ve 5. Madde'nin tetiklenme eşiği konusundaki tartışmaları canlı tutuyor. Dragone'nin sözleri, tırmanmayı önlemeye yönelik diplomatik bir hassasiyet olarak okunabilir.

NATO'nun Hürmüz Boğazı'nda olası bir deniz güvenliği misyonu üstlenmesi, ittifak içinde 'görev sürünmesi' tartışmalarına yol açtı. Defense News'te yer alan analize göre bu adım, NATO'nun son otuz yıldır benimsediği 'müttefik güvenliğinin yalnızca coğrafyayla tanımlanamayacağı' ilkesiyle uyumlu. İttifak, Soğuk Savaş sonrası dönemde Afganistan'dan Libya'ya kadar geniş bir coğrafyada operasyon yürüterek esnek güvenlik anlayışını ortaya koymuştu. Küresel enerji arzının yaklaşık beşte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı'ndaki istikrarsızlık, petrol fiyatlarını ve uluslararası ticareti doğrudan tehdit ediyor. NATO'nun burada rol alması, özellikle İran ile yaşanan gerilimler bağlamında tartışılıyor. Analiz, ittifakın coğrafi sınırlar ötesinde güvenlik sağlama kapasitesinin bu tür kritik deniz yollarını kapsadığını savunuyor. Uzmanlar, NATO'nun Hürmüz misyonunun yeni bir açılım değil, ittifakın evrilen stratejik konsepti içinde tutarlı bir adım olduğuna dikkat çekiyor. Bu yaklaşım, üye ülkeler arasında fikir birliği sağlanması durumunda, NATO'nun küresel güvenlik mimarisindeki rolünü pekiştirebilir.

Financial Times gazetesinin haberine göre, ABD’nin nükleer taarruz kabiliyetine sahip ‘çift kabiliyetli’ savaş uçaklarının daha fazla NATO ülkesinde konuşlandırılması değerlendiriliyor. Cumhuriyet’in aktardığı iddia, İngiltere basınında yer aldı. Mevcut durumda bazı NATO üyelerinde konuşlu bulunan bu uçaklar, nükleer silah taşıma ve konvansiyonel görevleri yerine getirme yeteneğine sahip. Genişleme planının ayrıntılarına dair resmi bir açıklama yapılmadı. Konu, ittifakın caydırıcılık kapasitesini güçlendirme çabaları çerçevesinde ele alınıyor. NATO’nun nükleer paylaşım politikası uzun süredir tartışmalı bir başlık olmayı sürdürüyor.

NATO Askeri Komite Başkanı Amiral Giuseppe Cavo Dragone, ittifakın Hürmüz Boğazı'ndaki sorunlara doğrudan müdahil olmadığını ancak üye ülkelerin boğazın açılmasında rol oynayabileceğini belirtti. Bu açıklama, boğazın stratejik önemi ve son dönemde yaşanan gerilimler ışığında, NATO'nun kolektif güvenlik yaklaşımında esnek bir tutum sergilediğine işaret ediyor. Herhangi bir resmî görevlendirme olmasa da üye devletlerin bireysel katkıları, deniz trafiğinin korunmasına yönelik uluslararası çabaların bir parçası olabilir.

İzmir’in Buca ilçesinde 33 kedinin çöp konteynerleri önünde ölü bulunmasıyla ilgili yürütülen soruşturmada, gözaltına alınan veteriner hekim Hakan E. (41) tutuklandı. Şüpheli, emniyetteki işlemlerinin ardından sevk edildiği adliyede “bir ev hayvanını veya evcil hayvanı kasten öldürme” ve “çevreyi kasten kirletmek” suçlarından tutuklanarak cezaevine gönderildi. Olay, kentte büyük tepki çekerken, hayvan hakları savunucuları adaletin sağlanması için sürecin takipçisi olacaklarını belirtti.

Defense News'in Spiegel'e dayandırdığı habere göre, ABD'nin NATO'ya kriz anında tahsis ettiği stratejik bombardıman uçakları ve savaş gemilerinin sayısında kesintiye gidilecek. ABD'nin NATO Özel Temsilcisi Alexander Velez-Green'in kapalı bir toplantıda yaptığı açıklamada, savaş uçağı sayısının üçte bir oranında azaltılacağı belirtildi. Planlanan bu azaltma, Rusya'nın Ukrayna'yı işgali sonrası güvenlik kaygılarının yüksek olduğu bir dönemde, ABD'nin Avrupa'daki askeri varlığıyla ilgili soru işaretlerini artırıyor. Özellikle Baltıklar ve Doğu Avrupa'daki müttefikler için hızlı takviye kabiliyetinin zayıflaması riski, NATO'nun caydırıcılık stratejilerini yeniden gözden geçirmesini gerektirebilir. Savunma Bakanlığı veya Beyaz Saray'dan henüz resmi bir teyit gelmezken, önerilen kesintilerin bütçe öncelikleri ve Çin'e odaklanma stratejisi çerçevesinde şekillendiği değerlendiriliyor. Bununla birlikte, NATO üyeleri arasında yük paylaşımı tartışmalarını yeniden alevlendirebileceği belirtiliyor.

ABD'nin NATO nezdindeki temsilcisi Alexander Velez-Green, kapalı bir toplantıda ülkesinin ittifaka kriz durumunda tahsis ettiği savaş uçağı sayısını üçte bir oranında azaltacağını bildirdi. Spiegel'in aktardığına göre, bu adım, ABD'nin NATO'ya sağladığı stratejik bombardıman uçakları ve savaş gemilerini de kapsayan daha geniş bir askeri varlık azaltımının parçası. Kararın, NATO'nun caydırıcılık ve savunma planlaması üzerinde doğrudan etkileri olması bekleniyor. Bu gelişme, transatlantik ilişkilerdeki yük paylaşımı tartışmalarının sürdüğü bir döneme denk geldi. Avrupalı müttefiklerden savunma harcamalarını artırması yönündeki talepler devam ederken, ABD'nin askeri taahhütlerini gözden geçirmesi, ittifakın kolektif savunma yeteneklerine ilişkin soru işaretleri yaratıyor. Uzmanlar, bu tür kesintilerin mevcut güvenlik ortamında ittifakın elini zayıflatabileceğine dikkat çekiyor. ABD'nin bu kararı, özellikle NATO'nun doğu kanadındaki müttefikler arasında endişeye yol açabilir. Henüz resmi bir açıklama yapılmazken, kararın uygulama takvimi ve kapsamına ilişkin belirsizlik sürüyor. İttifakın bir sonraki zirvesinde konunun ayrıntılı olarak ele alınması bekleniyor.

NATO Genel Sekreteri Mark Rutte, müttefiklerin Hürmüz Boğazı'nda seyrüsefer serbestisini sağlamaya yönelik olası bir askeri misyonu gayri resmi olarak görüştüğünü açıkladı. Ekonomik kaygıların arttığı su yolunda ittifakın rol alması fikri, üye ülkeler arasında farklı tepkilere neden oldu. Fransa Dışişleri Bakanlığı, Kuzey Atlantik Antlaşması'nın coğrafi kapsamının Kuzey Atlantik ile sınırlı olduğunu belirterek NATO'nun Hürmüz'de görev üstlenmesinin uygun olmadığını bildirdi. Paris, pozisyonunun 'açık ve değişmez' olduğunu vurguladı. Bu tartışma, Brüksel'deki NATO toplantısı sırasında gündeme geldi. ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio ve üst düzey Pentagon yetkilileri, müttefiklere Avrupa savunmasına yönelik taahhütlerini anlatırken gerilimi azaltma çabası sergiledi. Gelişmeler, ittifakın geleneksel sorumluluk alanının ötesine genişlemesine ilişkin bölünmeleri ortaya koyuyor.