Libya — Diplomatik Gelişmeler

Birleşmiş Milletler Libya Özel Temsilcisi Hannah Tetteh, küresel çok taraflı sistemin zayıflamasının Afrika için ciddi sonuçlar doğurabileceği uyarısında bulundu. Özellikle uluslararası alanda sınırlı nüfuza sahip ülkelerin bu durumdan daha fazla etkileneceğini belirterek, kurallara dayalı küresel düzenin temellerini tehdit eden gelişmelere karşı Afrika ülkelerinin kolektif bir biçimde harekete geçmesi gerektiğini vurguladı. Tetteh’in açıklamaları, son dönemde büyük güç rekabeti ve tek taraflı adımlarla sarsılan çok taraflı iş birliği mekanizmalarının, özellikle gelişmekte olan ülkelerin çıkarlarını koruma kapasitesini zayıflattığı bir döneme denk geliyor. Afrika kıtası için diplomatik ve ekonomik kazanımların temelini oluşturan çok taraflı platformların erozyonu, kıtanın küresel karar süreçlerindeki temsilini ve kalkınma hedeflerini riske atıyor.

ABD Başkanı Donald Trump'ın Afrika ve Orta Doğu özel temsilcisi Massad Boulos, Libya'da rakip hükümetlerle bir güç paylaşımı anlaşması sağlamak için diplomatik temaslarını yoğunlaştırdı. Boulos'un son aylarda ülkeyi dolaşarak yürüttüğü bu çabalar, yönetim tarafından barışçıl bir girişim olarak sunulsa da, arka planda Libya'nın petrol kaynaklarının kontrolünün öne çıktığı değerlendiriliyor. Libya'daki siyasi istikrarsızlık ve iki rakip yönetim arasındaki bölünmüşlük, ABD'nin enerji çıkarları açısından da risk oluşturuyor. Boulos'un ziyaretlerinde petrol üretim ve ihracat altyapısının güvenliği ile gelirlerin paylaşımı gibi konular ele alınırken, bu girişimin diplomatik söylemdeki barış vurgusunun ötesinde ekonomik hedefler taşıdığı yorumları yapılıyor.

Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi (BMGK), Libya yaptırım rejimi çerçevesinde AVAX adlı kuruluşu konsolide yaptırım listesine ekledi. Karar, LYe.006 referans numarasıyla kayıtlara geçti. Libya'da 2011'den bu yana süregelen çatışmalar ve istikrarsızlık nedeniyle uygulanan yaptırımlar, silah ambargosunu ihlal eden veya siyasi süreci baltalayan kişi ve kuruluşları hedef alıyor. AVAX'ın listeye alınması, bu kapsamda atılmış yeni bir adım olarak değerlendiriliyor. BMGK'nın bu hamlesi, Libya'daki ateşkesin sürdürülmesi ve siyasi geçişin desteklenmesi için uluslararası baskının devam ettiğini gösteriyor. Yaptırım listelerinin güncellenmesi, Konsey'in ülkedeki gelişmeleri yakından takip ettiğini ve ihlallere karşı yaptırım tehdidini sürdürdüğünü ortaya koyuyor.

ABD Hazine Bakanlığı, Libya İslami Savaşçı Grubu’nu (LIFG) terörle bağlantılı yaptırım listesine alırken, Avrupa Birliği de aynı grubu ve Ensar el-Şeria’yı kendi kısıtlayıcı tedbirler kapsamına ekledi. AB ayrıca, LIFG ve Ensar el-Şeria ile bağlantılı olduğu değerlendirilen Zoghbai Merai Abdul Fattah, Abdallah al-Masri, Sufyan bin Qumu gibi çok sayıda kişiyi de listeye dahil etti. Bu adımlar, Libya’daki silahlı grupların finansmanını hedef alan uluslararası çabanın bir parçası olarak öne çıkıyor. Eş zamanlı olarak AB, Muammer Kaddafi ve aile fertleri ile eski rejimin üst düzey yetkililerinden Matuk Muhammed Matuk, Ebu Zeyd Ömer Dorda ve Abdullah el-Senussi gibi isimleri de Libya’ya özgü yaptırım programı çerçevesinde listeledi. Bu iki farklı program, hem eski rejim kalıntılarının hem de radikal İslamcı grupların Libya’nın istikrarına tehdit oluşturduğunu yansıtıyor. Yaptırımlar, mal varlıklarının dondurulması ve seyahat yasakları gibi kısıtlamaları içeriyor. Uygulamalar, Libya’da 2011 sonrası süregelen parçalanmış siyasi ortamda uluslararası aktörlerin terörle mücadele ve yönetişim krizine müdahale araçlarını genişlettiğine işaret ediyor. Özellikle LIFG’nin hem ABD hem AB tarafından eş zamanlı hedef alınması, grubun bölgesel ve küresel terör ağlarıyla bağlantısına ilişkin ortak istihbarat değerlendirmesini gösteriyor.

Libya'nın doğusundaki Akdeniz kıyılarında, geçtiğimiz hafta içinde en az 15 düzensiz göçmenin cansız bedeni kıyıya vurdu. Teknenin taşıdığı yaklaşık 61 kişiden sadece 10'u sağ kurtuldu. Hayatını kaybedenler arasında bir kız çocuğunun da olduğu belirtildi. Yetkililer, cesetlerin sahil şeridi boyunca farklı noktalarda bulunduğunu açıkladı. Olay, Libya'nın Avrupa'ya geçiş rotası üzerindeki kritik konumunu bir kez daha gündeme getirdi. Ülkedeki siyasi istikrarsızlık ve güvenlik boşluğu, insan kaçakçılığı ağlarının faaliyetlerini kolaylaştırırken, Akdeniz'in bu kesimi yıllardır en ölümcül göç güzergâhlarından biri olmaya devam ediyor. Hayatta kalanların ifadelerine göre tekne, kalabalık ve denize elverişsiz koşullarda yol almaya çalışırken alabora oldu. Uluslararası göç örgütleri, Libya'dan yola çıkan teknelerde sık sık yaşanan can kayıplarına dikkat çekerek, arama-kurtarma kapasitesinin artırılması ve yasal göç yollarının oluşturulması çağrısında bulunuyor. Son facia, çaresizlik içinde tehlikeli deniz yolculuğuna çıkan göçmenlerin karşı karşıya kaldığı riskleri gözler önüne serdi.

Mağrib Sumud Heyeti, Gazze’deki ablukayı kırmak ve insani yardım ulaştırmak amacıyla karadan yola çıkan Küresel Sumud Filosu konvoyundaki 10 aktivistin, Libya’nın doğusundaki Sirte girişinde bir kontrol noktasında gözaltına alındığını duyurdu. Konvoyun Libya’nın doğusuna geçişi sırasında yaşanan olay, aktivistlerin hangi gerekçeyle alıkonulduğuna dair bilgi içermedi. Gelişme, Gazze’ye yönelik yardım girişimlerinin karşılaştığı lojistik ve güvenlik zorluklarını bir kez daha gözler önüne seriyor. Daha önce deniz yoluyla ablukayı delmeyi hedefleyen filoların ardından kara konvoylarının da özellikle istikrarsız bölgelerde risk altında olduğu görülüyor. Sirte’deki kontrol noktasının hangi otoriteye bağlı olduğu netleşmezken, Libya’daki bölünmüş siyasi yapı bu tür insani misyonlar için öngörülemez bir ortam yaratıyor. Uluslararası toplumun yakından izlediği abluka altındaki Gazze’ye yardım ulaştırma çabaları, bu olayla birlikte diplomatik ve operasyonel açıdan yeni bir boyut kazandı. Aktivistlerin durumu ve konvoyun akıbeti, bölgedeki insani erişim tartışmalarını etkileyebilecek unsurlar arasında yer alıyor.