Irak — Diplomatik Gelişmeler

Irak Başbakanı Ali Faleh ez-Zeydi, ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM) Komutanı Charles Brad Cooper ile görüşmesinde, Uluslararası Koalisyon'un Irak'taki askeri misyonunun sona erdirilmesi ve güçlerin ülkeden ayrılması için 30 Eylül'ün kesin ve nihai tarih olduğunu açıkladı. Bu açıklamaya göre 1 Ekim itibarıyla Irak topraklarında yabancı koalisyon askeri kalmayacak. Söz konusu karar, DEAŞ'a karşı kurulan uluslararası koalisyonun Irak'taki askeri varlığının sona erme sürecini somut bir takvime bağlıyor. Başbakan ez-Zeydi'nin açıkladığı tarih, bu misyonun sonlandırılması için belirlenen en net takvimi oluşturuyor. Irak tarafının açıklaması, koalisyonun geleceğine ilişkin diplomatik sürecin ilerlediğini gösteriyor.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan başkanlığında 6 Ağustos 2026'da toplanan Milli Güvenlik Kurulu (MGK) toplantısı, Cumhurbaşkanlığı Külliyesi'nde 2 saat 15 dakika sürdü. Toplantının ardından yayımlanan bildiride, Türkiye'nin milli güvenliğini tehdit eden terör örgütleriyle mücadelenin kararlılıkla sürdürüleceği belirtildi. Bildiride, PKK/KCK-PYD/YPG, FETÖ ve DEAŞ başta olmak üzere terör örgütlerine karşı alınan ve alınacak tedbirler değerlendirildi. MGK, bu örgütlerin bölgesel güvenliğe ve Türkiye'nin iç huzuruna yönelik tehditlerini masaya yatırarak, ilgili kurumlar arası koordinasyonun güçlendirilmesi yönünde kararlar aldı.

İsrail ordusunda görev yaptığı belirtilen bir kadın askerin, gözleri bağlı ve başı öne eğik şekilde yerde oturan Filistinli bir gencin yanında gülümseyerek poz verdiği fotoğraf sosyal medyada hızla yayıldı ve infial yarattı. Middle East Eye’ın haberine göre, fotoğrafı askerlik hizmetini kısa süre önce tamamlamış olan bir asker paylaştı. Görüntü, kullanıcılar tarafından ‘kötülüğün sıradanlaşması’ olarak nitelendirildi. Bu tür paylaşımlar, İsrail-Filistin çatışmasında gözaltı uygulamaları ve askerlerin tutuklulara muamelesi konusundaki endişeleri tazeledi. İnsan hakları grupları, benzer görüntülerin, işgal altındaki topraklarda Filistinlilerin aşağılanmasının ve insanlık dışı muamelenin olağanlaştığına işaret ettiğini belirtiyor. Fotoğraf, İsrail ordusunun etik kuralları ve sosyal medya politikalarına dair soru işaretleri doğurdu. Olay, bölgede zaten gergin olan atmosferi daha da alevlendirirken, diplomatik çevrelerde de yankı buldu. Uluslararası hukukun, tutukluların onuruna saygıyı zorunlu kıldığı hatırlatılan bu tür görüntüler, taraflar arasındaki güvensizliği derinleştiriyor. İsrail ordusunun konuyla ilgili soruşturma başlatması bekleniyor.

War on the Rocks tarafından yayımlanan analize göre, Macaristan Başbakanı Viktor Orbán'ın siyasi gücünü yitirmesi Sırbistan'ın stratejik tercihlerini yeniden şekillendiriyor. Orbán, otoriter yönetim modeli ve AB içindeki desteğiyle Sırp liderler için kilit bir müttefik konumundaydı. Düşüşü, Sırbistan'ı Avrupa'da daha yalnız bir konuma iterek AB'ye uyumu hızlandırma veya Rusya ile bağları derinleştirme seçeneklerini gündeme getirdi. Analiz, Putin'in Ukrayna'yı işgal konuşmasında 1999 NATO bombardımanına atıf yapmasını da hatırlatarak, Rusya'nın bölgedeki etkisini sürdürmek için tarihsel mağduriyet söylemlerini nasıl kullandığını vurguluyor. Orbán'ın devre dışı kalmasıyla Sırbistan'ın Batı ile Doğu arasındaki denge siyaseti daha karmaşık bir hal alırken, bu dönüşüm Orta ve Doğu Avrupa'daki jeopolitik rekabet açısından kritik görülüyor.

76 yaşındaki Japon Budist keşiş, dünya genelindeki Budist rahip ve takipçilere, Pakistan'ın Taxila kentindeki antik Dharmarajika Stupası'nda toplanarak küresel barış için dua etme çağrısında bulundu. Keşiş, Gautama Buda'nın bir zamanlar tarihi Gandhara medeniyetinden yayılan öğretilerinin, artan küresel çatışmalar karşısında insanlığa yeniden ilham vermesi gerektiğini vurguladı. Taxila, Budizm'in önemli bir öğrenim merkezi olarak biliniyor ve Dharmarajika Stupası, bölgenin zengin kültürel mirasını yansıtıyor. Keşişin bu çağrısı, dünya çapında barış arayışına dikkat çekerken, Pakistan'ın Budist tarihi açısından önemini de ortaya koyuyor.

Irak devlet haber ajansının bildirdiğine göre, Kuveyt ile Irak arasındaki ana kara sınır kapısı olan Abdali sınır kapısı, Perşembe günü düzenlenen bir insansız hava aracı saldırısının ardından geçici olarak kapatıldıktan sonra Pazar günü yeniden açıldı. Kuveyt ordusu, saldırının maddi hasara yol açtığını ancak can kaybına neden olmadığını açıklamıştı. Abdali sınır kapısı, Kuveyt'in kuzeyindeki Al-Jahra Valiliği'nde yer alıyor ve iki ülke arasındaki ticaret ve seyahat için önemli bir geçiş noktası olarak biliniyor. Sınır kapısının kapatılması, bölgedeki güvenlik endişelerini artırırken, yeniden açılması günlük akışın normale döndüğüne işaret ediyor.

ABD'nin Bağdat Büyükelçiliği, Irak'taki Amerikan vatandaşlarına yönelik bir güvenlik uyarısı yayımladı. Uyarıda, Amerikan çıkarlarına yönelik olası saldırılar, uçuş aksamaları ve dünya genelinde ABD hedeflerine tehdit oluşturabilecek riskler konusunda dikkatli olunması istendi. Büyükelçilik, vatandaşlarına çevrelerindeki gelişmelere karşı teyakkuzda olmaları ve seyahat planlarını gözden geçirmeleri çağrısında bulundu. Bu uyarı, bölgede devam eden gerilim ve daha önce Amerikan çıkarlarını hedef alan saldırılar göz önünde bulundurulduğunda, Irak'taki güvenlik ortamının hassasiyetini bir kez daha ortaya koymaktadır. ABD'nin bu uyarısı, Irak'ta ve Orta Doğu genelinde Amerikan varlığına yönelik tehdit algısının sürdüğü bir dönemde geldi. Diplomatik kaynaklar, uyarının rutin güvenlik değerlendirmelerinin bir parçası olduğunu belirtirken, bölgedeki istikrarsızlık ve çeşitli silahlı grupların faaliyetleri nedeniyle risklerin canlı kaldığına dikkat çekiyor.

Ortadoğu'da gerilim tırmanırken İran Devrim Muhafızları Ordusu, Kuveyt'teki Amerikan askeri varlıklarına insansız hava aracı saldırıları düzenlediğini duyurdu. Açıklamada, hedef alınan noktanın Ali es-Salim Hava Üssü olduğu belirtildi. İran tarafı, üs içindeki bir askeri teçhizat deposunun, Patriot hava savunma sisteminin ve MQ-9 tipi silahlı İHA'nın bulunduğu hangarın vurulduğunu iddia etti. Bölgede haftalardır süren çatışmaların gölgesinde gelen bu saldırı, Washington ile Tahran arasındaki zaten yüksek olan tansiyonu daha da artırma potansiyeli taşıyor.

Irak'ın Basra vilayetinde, kutsal Kerbela şehrine doğru yola çıkan Erbain hacılarına bir aracın çarpması sonucu en az dokuz kişi yaşamını yitirdi. Olay, milyonlarca Şii Müslümanın İmam Hüseyin'in yasını tutmak için Kerbela'ya akın ettiği yoğun anma dönemine denk geldi. Türk Dışişleri Bakanlığı, yaşananlardan duyduğu 'derin üzüntüyü' dile getirerek taziye mesajı yayımladı ve ön bilgilere göre can kaybının artabileceği uyarısında bulundu. Erbain, İslam dünyasının en büyük yıllık topluluklarından biri olup her yıl Irak'ta önemli güvenlik önlemlerini gerektiriyor. Türkiye'nin taziye mesajı, iki komşu ülke arasındaki diplomatik dayanışmanın bir göstergesi olarak değerlendiriliyor. Bakanlık, benzer acıların bir daha yaşanmaması temennisini iletti.

Responsible Statecraft'ın analizi, Roma İmparatorluğu'nun İran'a yönelik başarısız askeri seferlerini günümüz ABD-İran gerilimlerine ışık tutacak şekilde ele alıyor. En az dört Romalı liderin, kibir ve bilgisizlikle giriştiği saldırıların felaketle sonuçlandığı hatırlatılıyor. M.Ö. 53'te Triumvir Crassus'un Karre'de uğradığı ağır yenilgi, askeri güce aşırı güvenmenin tehlikelerine dair çarpıcı bir örnek olarak öne çıkıyor. Analiz, benzer hataların bugün İran'a yönelik maceracı politikalarda bulunabilecek liderler için geçerli olduğunu vurguluyor. Trump yönetiminin İran'a yönelik sert tutumu ve askeri seçenekleri masada tutması, tarihsel derslerin önemini artırıyor. Makale, diplomasi ve stratejik anlayış eksikliğinin tekrarlanmaması gerektiğine işaret ediyor. Roma'nın Pers seferlerindeki başarısızlıklar, İran'ın coğrafi ve kültürel direncini hafife almanın sonuçlarını gösteriyor. Günümüzde de benzer şekilde, askeri müdahale yerine diplomatik çözüm arayışlarının önemi vurgulanırken, tarihin tekerrür etme riskine karşı uyarıda bulunuluyor.

Irak'ta gerçekleştirilen veda törenlerine 10 milyondan fazla kişi katıldı. TASS haber ajansının bildirdiğine göre, üst komite resmî kurumlara, kutsal türbelere, güvenlik güçlerine ve Şii Halk Seferberlik Güçleri de dahil silahlı kuvvetlere, ayrıca binlerce gönüllüye ve tüm Irak halkına derin minnet ve takdirlerini iletti. Bu geniş katılımlı anma, ülkedeki dinî ve siyasî yapıların geniş toplumsal seferberlik kapasitesini gösterirken, bölgesel bağlamda mezhepsel bağlılığın ve kurumsal eşgüdümün önemini vurguladı. Törenlerin lojistik ve güvenlik boyutu, devlet dışı aktörlerle resmî kurumlar arasındaki işbirliğinin altını çizdi.

Irak Başbakanı Muhammed Şiya es-Sudani, ülke yönetiminde otoritesini pekiştirmek için son aylarda siyasi rakiplerini ve muhalif güç odaklarını sistematik biçimde etkisizleştirme yoluna gidiyor. Responsible Statecraft’ın analizine göre, Sudani’nin bu yaklaşımı, tıpkı ‘Baba’ filminde Michael Corleone’nin vaftiz sırasında rakiplerini birer birer saf dışı bırakarak gücü merkezileştirmesini andırıyor. Başbakan, devlet kurumları içindeki paralel yapılanmaları ve yolsuzluk ağlarını hedef alırken, aynı zamanda Bağdat’ın dışında kalan silahlı grupların etkisini kırmayı amaçlıyor. Uzmanlar, bu merkezileşme çabasının Irak’ın uzun süredir muzdarip olduğu siyasi parçalanmışlığa son verme potansiyeli taşıdığını, ancak sürecin ülkeyi yeni iç gerilimlere sürükleme riski de barındırdığını belirtiyor. Sudani’nin ‘Godfather’ tarzı taktikleri, Irak’ta devlet otoritesinin yeniden inşası ile otoriterleşme arasındaki ince çizgide yürüyor.

ABD Hazine Bakanlığı Yabancı Varlıklar Kontrol Ofisi (OFAC), Abd al-Hadi al-Iraqi’yi küresel terör yaptırım listesine (SDGT) ekledi. Aynı güncellemede Saddam Hüseyin ve oğulları Uday ile Kusay’ın da aralarında bulunduğu toplam yedi kişi, Irak’la ilgili IRAQ2 programı kapsamında Özel Olarak Belirlenmiş Vatandaşlar (SDN) listesine alındı. Bu isimlerin neredeyse tamamının ‘el-Tikriti’ nisbesini taşıması, eski rejimin Tikrit merkezli ağını hedef aldığını gösteriyor. Avrupa Birliği de eş zamanlı sayılabilecek bir hamleyle konsolide finansal yaptırım listesine 12 yeni kişi ekledi. IRQ programı çerçevesinde Muzahim Sa'b Hassan Al-Tikriti, Hani Abdel-Latif Tilfah Al-Tikriti ve Muhammad Hamza Zubaidi gibi Saddam dönemi yetkilileri listelendi. TAQA (terörle mücadele) programı kapsamında ise Abu Du’a, Maysar Ali Musa Abdallah Al-Juburi ve Ghazy Fezza Hishan Al-Mazidih gibi El-Kaide bağlantılı isimlere yaptırım getirildi. Ayrıca İran yaptırım programı (IRN) altında eski yargı erki başkanı Sadeq Larijani ve Devrim Muhafızları komutanı Mohammad-Reza Naqdi de listeye alındı. ABD ve AB’nin farklı programlar altında eş zamanlı sayılabilecek bu hamleleri, Batılı müttefiklerin terörizm, insan hakları ihlalleri ve geçmiş rejimlerin unsurlarına karşı mali baskı araçlarını senkronize biçimde kullandığını ortaya koyuyor. Yaptırımlar, söz konusu kişilerin mal varlıklarının dondurulmasını ve uluslararası finans sistemine erişimlerinin kısıtlanmasını öngörüyor. Özellikle Irak ve Suriye’deki istikrarsızlık ortamında, eski Baas rejimi kalıntıları ile radikal grupların finans kaynaklarının kurutulması, her iki tarafın da öncelikli güvenlik stratejileri arasında yer alıyor.

Ulaştırma Bakanı Abdulkadir Uraloğlu, Kalkınma Yolu projesinin ilk aşamasının Irak'ın Büyük Faw Limanı'nı Avrupa pazarlarına bağlayacak sınır ötesi bir demiryolu ağına odaklanacağını açıkladı. Katar ve BAE tarafından desteklenen 17 milyar dolarlık koridor, Orta Doğu'daki aksaklıkların ortasında alternatif bir ticaret rotası sunmayı hedefliyor. Proje, özellikle Süveyş Kanalı gibi geleneksel darboğazları bypass ederek, bölgesel bağlantısallığı artırmayı ve Körfez'deki çatışma ortamında ticaret akışlarını yeniden şekillendirmeyi amaçlıyor. Birden fazla bölgesel gücün katılımı, ekonomik çıkarları güvence altına alırken karmaşık diplomatik ilişkileri de yönetme çabasını yansıtıyor.

Gazze Sivil Savunma Halkla İlişkiler ve Medya Direktörü Abdullah el-Majdalawi, İsrail güçlerinin Gazze şehrinin kuzeyindeki Şeyh Rıdvan Mezarlığı'nı buldozerlerle tahrip ettiğini açıkladı. Yapılan açıklamaya göre, saldırılar sırasında onlarca mezara ait cenaze birbirine karıştı. Olay, İsrail ordusunun Gazze Şeridi'nde sürdürdüğü askerî operasyonların yalnızca yaşam alanlarını değil, mezarlık gibi kültürel ve dinî alanları da etkilediğini gösteriyor. Mezarlıkların kasıtlı olarak hedef alınması, uluslararası insancıl hukuk çerçevesinde korunması gereken kültürel varlıklara yönelik endişeleri artırmaktadır. İsrail tarafından tahribata ilişkin henüz resmî bir açıklama yapılmazken, bölgedeki sivil altyapının ve kültürel mirasın uğradığı zararın boyutu uluslararası toplumun dikkatini çekmeye devam ediyor.