Brezilya — Diplomatik Gelişmeler

Brezilya Federal Polisi, ABD Hazine Bakanlığı tarafından hafta başında yaptırım uygulanan iki kişiyi de kapsayan geçici tutuklama emirleri ve arama-el koyma işlemleri gerçekleştirdi. Operasyon çerçevesinde yaklaşık 2 milyar dolarlık varlık donduruldu. Cuma günü yapılan baskınlar, ABD'nin uluslararası yaptırım rejiminin küresel düzeydeki yansımalarını ortaya koyuyor. Brezilya'nın hızlı adımı, mali suçlarla mücadelede sınır ötesi iş birliğinin güçlendiğine işaret ediyor. Bu koordineli hareket, iki ülke arasındaki diplomatik ve ekonomik ilişkilerde yaptırımların uygulanması konusundaki ortak tutumu vurguluyor. Brezilya'nın iç güvenlik operasyonuyla uluslararası yaptırım kararlarını desteklemesi, küresel finans sistemindeki iş birliği mekanizmalarının etkinliğini gösteriyor.

Fransa'nın Evian'da düzenlediği ve 17 Haziran'da sona eren G7 zirvesi, ABD Başkanı Trump'ın çok taraflı diplomasiye getirdiği kısıtlamaların gölgesinde geçti. Chatham House uzmanı Jon Wallace, Macron'un zirvede yapıcı diyaloğu teşvik etme ve iklim değişikliği ile ticarette işbirliğini güçlendirme hedeflerine rağmen, sonuçların küresel ihtiyaçların çok gerisinde kaldığını belirtti. Zirve, Trump yönetiminin mesafeli tutumu nedeniyle ortak bildiri ve somut adımlar konusunda ilerleme sağlayamadı. Wallace, mevcut G7 formatının artık etkili olamadığını ve yeni bir uluslararası işbirliği yaklaşımına ihtiyaç duyulduğunu vurguladı. Bu durum, ABD ile müttefikleri arasındaki gerilimlerin G7'nin işlevselliğini nasıl sınırladığını bir kez daha gözler önüne serdi.

Cenevre ve Brasília'dan kaleme alınan açık mektup, G7, G20, BRICS ve tüm ülke liderlerine hitap ediyor. Mektupta, Dünya Sağlık Örgütü'nün Pandemi Anlaşması'nın Patojen Erişimi ve Fayda Paylaşımı (PABS) ekinin tamamlanması gerektiği vurgulanıyor. COVID-19 pandemisinin yarattığı ortak travmaya atıfla, aşırı yüklenen hastaneler ve önlenebilir kayıplar hatırlatılıyor. PABS eki, gelecekteki sağlık krizlerinde patojen örneklerinin ve genomik verilerin hızlı paylaşılmasını, aşı, tedavi ve teşhis araçlarına eşit erişimi sağlayacak bağlayıcı bir mekanizma öngörüyor. Mektup, fikri mülkiyet ve finansman gibi konulardaki anlaşmazlıkların giderilmesi için liderlere siyasi irade çağrısı yapıyor. Dünya Sağlık Asamblesi öncesinde gelen bu ortak çağrı, küresel sağlık güvenliği açısından dönüm noktası niteliğinde. Anlaşma, pandemi döneminde yaşanan eşitsizliklerin tekrarlanmaması için bir dayanışma ilkesini hayata geçirmeyi hedefliyor. Uzmanlar, güçlü bir PABS mekanizması olmadan dünyanın geçmiş hataları tekrarlama riskiyle karşı karşıya olduğunu belirtiyor.

Brezilya Devlet Başkanı Lula'nın üst düzey dış politika danışmanı ve eski Savunma ve Dışişleri Bakanı Celso Amorim, Forte de Copacabana Uluslararası Güvenlik Konferansı'nda yaptığı konuşmada, yapay zeka alanındaki küresel rekabetin ABD ve Çin arasında iki kutuplu bir mücadeleye dönüştüğünü söyledi. Amorim'e göre bu yarış, nadir toprak elementleri, veri ve teknolojiyi yöneten kurallar üzerinden yürütülüyor. Amorim'in değerlendirmesi, Latin Amerika ve Avrupa gibi bölgelerin bu kritik teknolojik dönüşümde karar alıcı değil, yalnızca izleyici konumunda kaldığını ortaya koyuyor. Açıklama, küresel güç dengelerindeki kaymayı ve gelişmekte olan ülkelerin teknoloji egemenliği konusunda karşı karşıya olduğu yapısal zorlukları gündeme getiriyor. Brezilyalı yetkilinin sözleri, çok kutuplu dünya arayışındaki orta güçlerin, yapay zeka gibi stratejik alanlarda etkin rol oynayabilmek için yeni iş birlikleri ve politika araçları geliştirmesi gerektiğine işaret ediyor.

Brezilya'nın Rio de Janeiro kentinde iki helikopter havada çarpıştı. Olayda 6 kişi hayatını kaybetti. İtfaiye ekipleri olay yerine sevk edildi. Rio de Janeiro Askeri İtfaiye Teşkilatı ölü sayısını doğruladı. Helikopterlerden biri elektrikli otomobillerin bulunduğu bir otomobil bayisine düştü. Kazanın nedenine ilişkin henüz bir açıklama yapılmadı.

Fransa'nın Evian kentindeki G7 zirvesinden bir gün önce, Pazar günü Cenevre'de binlerce kişinin katıldığı gösteri sırasında protestocularla polis arasında çatışma yaşandı. Başlangıçta barışçıl ilerleyen yürüyüşte, 'G7 ve tüm emperyalist ittifaklara hayır' ve 'G7'yi durdurun' yazılı pankartlar taşındı. Göstericilerin Birleşmiş Milletler Cenevre Ofisi yakınlarına ulaşmasının ardından olaylar şiddetlendi. Zirveye ev sahipliği yapan bölgeye yakın bir noktada gerçekleşen gösteri, küreselleşme karşıtı hareketlerin büyük uluslararası toplantılara yönelik tepkisini bir kez daha ortaya koydu. Güvenlik güçlerinin müdahalesiyle büyüyen gerilim, G7 gündeminin ekonomik ve siyasi başlıklarının yanı sıra toplumsal muhalefetin de zirveye damga vuracağının sinyalini verdi.

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Bilim ve Yükseköğretim Bakanı Valeriy Falkov ile bir araya gelerek ülkenin araştırma altyapısındaki gelişmeleri ele aldı. Görüşmede özellikle Novosibirsk yakınlarındaki Koltsovo bilim kentinde inşa edilecek Sibirya Halka Foton Kaynağı (SKİF) projesine odaklanıldı. Putin, Bakan Falkov’a doğrudan SKİF ile başlamak istediğini belirterek, projenin uygulanma süreci hakkında bilgi aldı. SKİF, mega-bilim tesisleri arasında gösterilen ve malzeme bilimi, biyoloji gibi alanlarda ileri araştırmalara olanak sağlayacak bir senkrotron radyasyon kaynağı olarak planlanıyor. Kremlin’den yapılan açıklamaya göre, toplantıda araştırma altyapılarının genel durumu da değerlendirildi. Projenin tamamlanması, Rusya’nın bilimsel kapasitesini artırma ve uluslararası araştırma işbirliklerinde konumunu güçlendirme hedefinin bir parçası olarak görülüyor. Koltsovo’daki tesisin, bölgesel kalkınmaya da katkı sunması bekleniyor.

Uluslararası Hava Taşımacılığı Birliği’nin (IATA) yıllık genel kurulu, bu hafta sonu Brezilya’nın Rio de Janeiro kentinde toplanıyor. Küresel havayolu liderlerini bir araya getirecek zirve, sektörün karşı karşıya olduğu en büyük tehditlerden biri olan jet yakıtı tedarik sıkıntısı uyarılarının gölgesinde başlıyor. Özellikle Hürmüz Boğazı’ndaki gerilimler nedeniyle petrol tankerlerinin geçişlerinde yaşanan aksamalar, yakıt krizinin derinleşebileceği endişelerini artırıyor. Toplantıya katılım için dünyanın dört bir yanından Rio’ya yapılan uçuşlar, ironik biçimde krizin boyutunu gözler önüne seriyor. Bir katılımcının ifadesiyle, “jet yakıtı krizini anlatmanın en iyi yolu herkesi Rio’ya uçurmak” eleştirisi, sektörün sürdürülebilirlik ve kriz yönetimi konularındaki samimiyetini sorgulatıyor. Havacılık endüstrisi, yükselen maliyetler ve çevresel baskılar arasında büyüme stratejilerini tartışırken, zirvenin ana gündem maddeleri arasında yakıt verimliliği ve alternatif enerji kaynakları yer alıyor. Uzmanlar, IATA genel kurulunun havacılığın geleceğine yönelik kritik kararlar için önemli bir platform olduğunu, ancak mevcut jeopolitik risklerin ve tedarik zinciri kırılganlıklarının alınacak kararları doğrudan etkileyeceğini belirtiyor. Rio zirvesi, sektörün hem ekonomik hem de çevresel sürdürülebilirlik arasındaki hassas dengeyi nasıl kuracağına dair ipuçları vermesi açısından yakından takip edilecek.

Avrupa Merkez Bankası (ECB), altının küresel rezervlerde ABD Hazine tahvillerini geçerek en üst sıraya yerleştiğini açıkladı. Merkez bankaları, yüksek değerlemeler ve jeopolitik risklere karşı koruma sağlaması nedeniyle altına yönelirken, Çin 2025'te Polonya, Kazakistan ve Brezilya'nın ardından dördüncü büyük alıcı olarak kaydedildi. Bu eğilim, küresel rezerv yönetiminde önemli bir değişimi yansıtıyor. Özellikle büyük ekonomilerin dolar varlıklarından uzaklaşarak fiziksel bir güvenli liman olarak altına öncelik vermesi, uluslararası finans sistemindeki çeşitlenme arayışının altını çiziyor.

ABD Dışişleri Bakanlığı, Brezilya'nın en büyük suç örgütlerinden Kızıl Komuta (CV) ve Başkent Birinci Komutanlığı'nı (PCC) terör örgütleri listesine aldı. Dışişleri Bakanı Marco Rubio, bu grupların Brezilya'nın en şiddetli suç yapılanmaları olduğunu ve etkilerinin ülke sınırlarını aştığını belirtti. Karar, Brezilya hükümetinin itirazlarına rağmen alındı. Bu adım, ABD'nin uluslararası suçla mücadelede daha sert önlemler alma stratejisinin bir parçası olarak görülüyor. Terör örgütü tanımlaması, bu gruplarla bağlantılı kişi ve kuruluşlara yaptırım uygulanmasının önünü açıyor. Brezilya ise karara tepki göstererek, iç güvenlik meselesinin tek taraflı etiketlemelerle çözülemeyeceğini savunuyor. İki ülke arasında güvenlik işbirliği konusunda gerilim artabilir. CV ve PCC'nin bölgesel yasa dışı faaliyetleri göz önüne alındığında, ABD'nin bu kararı Latin Amerika'daki organize suçla mücadelede yeni bir döneme işaret ediyor.

Rusya Ekonomik Kalkınma Bakanı Maksim Reşetnikov, Brezilya’nın nükleer enerji ihtiyaçlarına ilişkin yaptığı açıklamada, Rusya’nın bu ülkede nükleer güç üniteleri inşa etme olasılığını olumlu gördüğünü belirtti. Reşetnikov, Rosatom’un Brezilya’daki nükleer santrallerin gereksinimlerini tamamen karşılayabilecek kapasitede olduğunu vurguladı. Bu açıklama, Rusya’nın Latin Amerika’daki enerji iş birliklerini genişletme çabalarının bir parçası olarak değerlendiriliyor. Brezilya hâlihazırda nükleer enerji kapasitesini artırmayı planlarken, Rosatom’un teknolojik deneyimi ve rekabetçi maliyetleriyle öne çıkması, iki ülke arasında somut projelere kapı aralayabilir. Ancak müzakerelerin henüz başlangıç aşamasında olduğu ve kesinleşmiş bir anlaşma bulunmadığı belirtiliyor. Jeopolitik açıdan, Batılı ülkelerin Rusya’ya uyguladığı yaptırımlar ortamında böyle bir iş birliğinin, Brezilya’nın dengeli dış politikasıyla nasıl örtüşeceği merak konusu. Bu ifade TASS kaynaklı ve sadece Rus tarafının perspektifini yansıtıyor; Brezilya resmi makamlarından konuya ilişkin henüz bir açıklama gelmedi.

Rusya Ekonomik Kalkınma Bakanı Maksim Reşetnikov, Brezilya'da nükleer enerji üniteleri inşa etme potansiyeli gördüklerini ve Rusya Devlet Atom Enerjisi Kurumu Rosatom'un Brezilya'nın nükleer santral ihtiyaçlarını tamamen karşılayabileceğini belirtti. Bu açıklama, iki ülke arasındaki enerji iş birliğinin genişleme sinyali olarak değerlendiriliyor. Brezilya, mevcut nükleer kapasitesini artırmayı ve enerji çeşitliliğini sağlamayı hedeflerken, Rusya nükleer teknoloji ihracatında küresel bir oyuncu olarak konumunu güçlendirmeye çalışıyor. Rosatom'un teknik yeterliliği ve deneyimi, iki ülke arasındaki stratejik ortaklığın enerji boyutuna yeni bir ivme kazandırabilir. Ancak, henüz somut bir anlaşma imzalanmış değil; taraflar arasındaki görüşmelerin devam ettiği bildiriliyor.

Türkiye, Bangladeş, Brezilya, Endonezya, İspanya, Kolombiya, Libya, Maldivler, Pakistan ve Ürdün dışişleri bakanları, Filistin halkının maruz kaldığı insani felakete dikkat çekmek amacıyla düzenlenen barışçıl sivil bir girişim olan Küresel Sumud Filosu’na yönelik İsrail’in mükerrer saldırılarını en güçlü şekilde kınadı. Türkiye İçişleri Bakanı Mustafa Çiftçi de sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımla saldırıyı kınayan isimler arasında yer aldı. Sumud Filosu, İsrail’in Gazze üzerindeki ablukasını delmeyi ve bölgeye insani yardım ulaştırmayı hedefleyen çok uluslu bir sivil inisiyatif olarak biliniyor. Uluslararası toplumun tepkisini çeken bu saldırılar, İsrail-Filistin hattındaki insani krizin derinleştiği bir dönemde gerçekleşti. 10 ülkenin ortak kınaması, sivil gemicilik faaliyetlerine yönelik müdahalelere karşı yükselen diplomatik hassasiyeti ve abluka altındaki Gazze’ye yönelik dayanışma çağrılarının yaygınlaştığını ortaya koyuyor.