Bangladeş — Diplomatik Gelişmeler

Bangladeş, kayıtlara geçen en kötü kızamık salgınıyla karşı karşıya. Mart ayından bu yana 999 şüpheli ve doğrulanmış kızamık kaynaklı ölüm bildirildi. Hastaneler aşırı kalabalık, malzeme eksikliği ve sürekli artan hasta çocuk akınıyla mücadele ediyor. Nisan ayında ülke çapında acil aşılama kampanyası başlatılmasına rağmen salgın devam ediyor. Rutin bağışıklama faaliyetlerindeki aksaklıklar, virüsün yayılmasını hızlandıran etkenler arasında gösteriliyor. Salgının seyri, aşılama kapsamındaki boşlukların bulaşıcı hastalıklar üzerindeki etkisini ve sağlık sistemleri üzerindeki baskıyı ortaya koyuyor.

Bangladeş'te son on yılların en ölümcül kızamık salgını yaşanıyor; çocuk ölümleri 1000 sınırına dayandı. Başkent Dakka'daki Shishu Hastanesi'nde koğuşlar hasta bebeklerle dolu, oksijen makinelerinin sesi koridorlarda yankılanıyor. Dokuz aylık oğlunun başında nöbet tutan Rima Akter, bir saat önce aynı koğuşta bir çocuğun hayatını kaybettiğini anlattı. Salgın ülke genelinde yayılırken hastaneler artan başvurularla başa çıkmakta zorlanıyor.

Bangladeş, 175 milyon nüfusuyla son yılların en ağır elektrik kesintileriyle karşı karşıya. Doğal gaz kıtlığı ve İran savaşı bağlamındaki küresel yakıt arzı endişeleri, enerji darboğazını derinleştiriyor. Yönetim, bu tabloyu hafifletmek amacıyla çatı tipi güneş enerjisi sistemlerine yönelik teşvik paketini devreye aldı. Adım, binalarda elektrik üretimini artırmayı ve ithal yakıta bağımlılığı azaltmayı hedefliyor. Teşviklerin kapsamı ve mali boyutu hakkında ayrıntı paylaşılmadı. Ancak enerji krizi sürerken güneş enerjisi yatırımlarının hızlandırılması, ülkenin şebeke yükünü hafifletme ve enerji arzını çeşitlendirme çabasının bir parçası olarak değerlendiriliyor.

Bangladeş, Çin yapımı 4.5 nesil J-10CE savaş uçaklarını satın alacağını ilk kez resmen doğruladı. Açıklamada, geçen yıl Hindistan-Pakistan çatışmasında bu uçakların Rafale savaş uçaklarına karşı gösterdiği muharebe performansına atıfta bulunuldu. Bir askeri uzman, bu gelişmeyi Çin silahlarına yönelik küresel algının değiştiğinin ve pazarın kademeli olarak açılacağının işareti olarak değerlendirdi. Bangladeş'in bu adımı, Çin savunma sanayisinin Güney Asya'daki etkisini artırma çabaları bağlamında dikkat çekiyor.

Bangladeş'in güneydoğusundaki Chittagong liman kentinde bir gemi söküm tersanesinde Cuma günü zehirli gaz sızıntısı meydana geldi. Polis yetkilisi Abdul Kuddus Chowdhury, en az sekiz işçinin hayatını kaybettiğini, beş kişinin kayıp olduğunu açıkladı. Tanıklar, tersane içinden çığlıklar duyduklarını ve bazı yaralıların hastaneye kaldırıldığını söyledi. Olay, Bangladeş'te gemi söküm sektöründeki iş güvenliği koşullarını yeniden gündeme getirdi. Yetkililer, kayıp işçilerle ilgili bilgi toplamaya devam ederken sızıntının kaynağı ve kazanın kesin nedeni araştırılıyor.

Bangladeşli kaptan Mohammad Shafiqul Islam, 31 kişilik mürettebatıyla birlikte Körfez’de 115 gün boyunca mahsur kaldı. Füze saldırılarının aydınlattığı gecede, yiyecek ve suyu karneye bağlamak zorunda kaldıklarını belirten Islam, 40 milyon dolarlık gemi ve 8,2 milyon dolarlık kargodan sorumlu olduğunu ifade etti. Yaşadığı çileyi ülkesine döndüğünde AFP’ye anlatan kaptan, bölgedeki savaşın ticari gemiler için yarattığı tehlikeleri gözler önüne serdi. Bu olay, özellikle Yemen’deki çatışmalar ve Husilerin deniz ticaret yollarına yönelik saldırıları nedeniyle Körfez’de seyir güvenliğinin giderek azaldığını gösteriyor. Sivil denizcilerin savaş bölgelerinde mahsur kalması, hem can güvenliği hem de uluslararası tedarik zincirlerinin kesintisiz işleyişi açısından ciddi riskler barındırıyor. Uluslararası toplumun deniz güvenliğini sağlama çabalarına rağmen, ticari gemilerin zaman zaman ateş hattında kaldığı görülüyor. Kaptan Islam’ın anlatımı, jeopolitik gerilimlerin doğrudan insani sonuçlar doğurduğunu ve denizcilik endüstrisinin bu çatışmalardan nasıl etkilendiğini çarpıcı biçimde ortaya koyuyor. Bölgedeki istikrarsızlık sürdükçe benzer olayların yaşanma olasılığı, deniz ticaretinin geleceği üzerinde baskı oluşturmaya devam edecek.

Bangladeş'te görev yapan bir tuğgeneral, 2018'de yürütülen uyuşturucuyla mücadele operasyonu sırasında bir siyasetçinin yargısız infazına karıştığı iddiasıyla Salı günü gözaltına alındı. İnsan hakları örgütlerine göre, ülke çapındaki bu kampanyada 460'tan fazla kişi öldü ve ölümlerin çoğu güvenlik güçleri tarafından düzenlenmiş sahte çatışmalarda gerçekleşti. Gözaltı, bu tartışmalı kampanya sırasında işlenen insan hakları ihlallerine ilişkin ender bir hesap verebilirlik örneği olarak değerlendiriliyor. Aktif görevdeki bir subayın tutuklanması, hükümetin geçmişteki suistimallere yönelik tutumunda bir değişikliğe işaret edebilir. Ancak soruşturmanın kapsamı ve siyasi etkileri henüz belirsiz. 2018'deki operasyon resmî olarak uyuşturucu kaçakçılığını hedef alsa da, güvenlik güçlerinin yaygın yargısız infazları uluslararası eleştirilere yol açmıştı. Bu tutuklama, Bangladeş'in insan hakları karnesi ve yargı bağımsızlığı konusunda hem iç kamuoyunda hem de diplomatik çevrelerde yankı bulabilir.

Pakistan'ın 2026 mali yılında ticaret açığı 39.47 milyar dolara ulaşarak son dört yılın en yüksek seviyesine çıktı. Petrol grubu ithalat faturası 16.86 milyar dolara yükselirken, ham petrol ithalatı yüzde 32.1 artışla 7.17 milyar dolar oldu. Bu veriler, ülkenin ithal enerji kaynaklarına olan yapısal bağımlılığını gözler önüne seriyor. Artan enerji faturası, cari açığı besleyerek ekonomik kırılganlığı artırıyor ve döviz rezervleri üzerinde baskı oluşturuyor. Uzmanlar, sürdürülebilir bir çözüm için güneş, rüzgâr ve hidroelektrik gibi yerli ve yenilenebilir enerji kaynaklarına geçişin kaçınılmaz olduğuna dikkat çekiyor. Mevcut durum, enerji güvenliği ve mali istikrar arasındaki doğrudan bağı pekiştiriyor. Küresel enerji fiyatlarındaki dalgalanmalara karşı ülke ekonomisini korumak adına yeşil dönüşümün ertelenemez bir politika önceliği haline geldiği vurgulanıyor. Aksi takdirde dış ticaret dengesinin düzelmesi ve sürdürülebilir büyümenin sağlanması zorlaşacak.

Uluslararası Göç Örgütü ve BM Mülteci Ajansı'nın ortak açıklamasına göre, Myanmar'ın Arakan eyaletinden Haziran ayı sonunda ayrılan ve çoğunluğu Rohingya olan yolcuları taşıyan iki tekne Myanmar açıklarında battı. 500'den fazla kişinin kayıp olduğu ve hayatını kaybetmiş olabileceği bildirildi. Yolcular arasında Bangladeş'teki Cox's Bazar mülteci kamplarından gelenlerin de olduğu belirtildi. Olay, Rohingya krizinin yıllardır süren trajedisini yeniden gözler önüne seriyor. 2017'de Myanmar ordusunun baskıları sonrası yüzbinlerce Rohingya Bangladeş'e kaçmıştı. Son dönemde Arakan'da çatışmaların yoğunlaşması ve kamplardaki kötü koşullar, birçok mülteciyi deniz yoluyla riskli kaçışlara zorluyor. İnsan kaçakçıları tarafından düzenlenen bu tür yolculuklar sıklıkla ölümle sonuçlanıyor. Uluslararası toplum, bölge ülkelerini arama kurtarma çalışmalarını artırmaya ve mülteciler için güvenli geçiş yolları oluşturmaya çağırıyor. Diplomatik ve insani çabalar, Rohingya halkının güvenli ve onurlu geri dönüşüne yönelik çözüm bulmakta yetersiz kalırken, bu tür faciaların tekrarlanması kaçınılmaz görünüyor.

Güney ve Güneydoğu Asya’yı etkileyen şiddetli muson yağışları, Bangladeş ve Filipinler’de can kaybına ve geniş çaplı hasara yol açtı. Bangladeş’in Cox’s Bazar bölgesinde, 1,2 milyonu aşkın Rohingyalı sığınmacının yaşadığı dünyanın en büyük mülteci kampında şiddetli yağışın tetiklediği toprak kayması sonucu bir okul kulübesi çamur altında kaldı; aralarında 7 çocuğun ve bir öğretmenin bulunduğu 8 kişi yaşamını yitirdi. Aynı günlerde Filipinler’in güneyindeki Mindanao adasında, Inday (uluslararası adı Bavi) Tayfunu ve güçlenen güneybatı musonunun getirdiği aşırı yağmurlar heyelanlara ve sellere neden oldu; en az 17 kişi öldü, 8 kişi kayboldu ve 500 bini aşkın kişi etkilendi. Bangsamoro bölgesinde 18 binden fazla aile su baskınlarından zarar gördü. Olaylar, iklim kaynaklı afetlerin özellikle kırılgan topluluklar üzerindeki yıkıcı etkisini bir kez daha ortaya koydu. Rohingya kampındaki sığınmacılar, geçici barınaklarda ve altyapıdan yoksun koşullarda yaşadıkları için en küçük doğa olayında dahi ölümcül sonuçlarla karşılaşabiliyor. Filipinler’de ise Mindanao’nun hem coğrafi yapısı hem de uzun süredir devam eden iç çatışmalar, afet müdahalesini ve insani yardım erişimini güçleştiriyor. Muson mevsiminin henüz başında kaydedilen bu kayıplar, bölge ülkelerinde erken uyarı sistemleri ve afet hazırlık kapasitesinin artırılması gerekliliğine işaret ediyor. Bangladeş ve Filipinler’deki yerel yönetimler ile uluslararası yardım kuruluşları, acil barınma, gıda ve sağlık hizmetlerini ulaştırmak için seferber olmuş durumda; ancak önümüzdeki haftalarda yağışların sürmesi riski, yeni felaketlere karşı tetikte olmayı zorunlu kılıyor.

Pakistan’ın ekonomi politikası tartışmaları, bankaların devlete mi yoksa özel sektöre mi daha fazla kredi verdiği sorusuna sıkışmış durumda. Dawn gazetesinin editöryal analizine göre, bu tahsis meselesi asıl kısıt değil. Devlet harcamalarının çarpan etkisi, kalkınma harcamalarının payının daralmasıyla birlikte düşüş gösteriyor; Merkez Bankası tahminleri, devletin harcadığı her bir rupinin ortalama olarak sadece 0.71 rupilik çıktı ürettiğine işaret ediyor. Bu veri, kredi tahsisine odaklanmanın yetersiz olduğunu ortaya koyuyor. Asıl mesele, harcanan her rupinin ekonomiye katkısının düşüklüğü. Özel yatırımın çarpan etkisinin daha yüksek olduğuna dair ima, kamu kaynaklarının verimsizliğini vurguluyor. Editöryal, tartışmanın eksenini değiştirerek her rupinin bileşik getiri sağlayacak şekilde kullanılması gerektiğini savunuyor. Kronik cari açık ve düşük büyüme sarmalındaki Pakistan’da bu yaklaşım, mali disiplinden çok harcamaların yapısal dönüşümünü gerektiriyor. Politika yapıcıların, banka bilançolarındaki dağılımdan ziyade yatırımların verimliliğine ve sürdürülebilir büyümeyi tetikleyecek alanlara yönelmesi gerektiği belirtiliyor. Aksi halde her rupi, katlanarak büyümek yerine yerinde saymaya devam edecek.