Suriye — Diplomatik Gelişmeler

Malta'nın kuzeybatısındaki Triq il-Qadi bölgesinde bulunan 'Lourdes' adlı havai fişek fabrikasında yerel saatle 06.30 sıralarında şiddetli bir patlama meydana geldi. Patlama sonucu 67 ve 47 yaşlarındaki iki kişi hafif yaralanırken, çevredeki çok sayıda ev, bina ve aracın camları kırıldı. Olay yerinden yaklaşık 300 metre yüksekliğe duman yükseldi. Yaralılar ayakta tedavi edilirken, patlamanın fabrika yakınındaki çiftliklerde de hasara yol açtığı belirtildi. Yetkililer olayın nedenine ilişkin inceleme başlattı. Malta'da havai fişek üretimi geleneksel olarak yaygın ve sıkı güvenlik düzenlemelerine tabi; bu tür kazalar endüstriyel güvenlik önlemlerinin yeniden gözden geçirilmesi gerekliliğini gündeme getiriyor.

Doğu Suriye'nin Deyrizor ilinde Fırat Nehri'nin aniden yükselmesi sonucu şiddetli sel meydana geldi. Suriyeli yetkililer, son otuz yıldır ilk kez baraj kapaklarını açmak zorunda kaldı ve bu durum nehir boyunca geniş çaplı taşkınlara yol açtı. Taşkın suları çok sayıda köyü ve tarım arazisini tamamen sular altında bırakırken, binlerce bölge sakini evlerini terk etmek zorunda kaldı. Etkilenen nüfusa ilişkin net bir sayı verilmezken, altyapı ve geçim kaynaklarının ağır hasar gördüğü bildiriliyor. Fırat'ın Türkiye'den doğması nedeniyle su yönetimi hassas bir konu olsa da, taşkının doğrudan bir nedene bağlandığına dair resmî bir açıklama yapılmadı. Bu felaket, zaten kırılgan durumdaki Suriye'de yerinden edilme krizini derinleştirirken acil insani yardım ihtiyacını da artırdı.

Suriye Cumhurbaşkanı Ahmed Şara ile ABD Başkanı Donald Trump arasında gerçekleşen telefon görüşmesinde ikili ilişkiler, bölgesel güvenlik ve siyasi gelişmeler ele alındı. Suriye Cumhurbaşkanlığı’ndan yapılan açıklamada, liderlerin özellikle Suriye’nin istikrarına ve ekonomik toparlanma sürecine katkı sağlayacak ortak işbirliği yollarını değerlendirdiği belirtildi. Görüşmede, ABD’nin Suriye’ye yönelik yaptırımlarının da gündeme geldiği anlaşılıyor. İki taraf, gelecek dönemde ekonomik iyileşmeyi destekleyecek adımları masaya yatırırken, bu adımların yaptırımların hafifletilmesi veya kaldırılması gibi seçenekleri içerebileceği değerlendiriliyor. Diplomatik kaynaklar, görüşmenin olumlu bir atmosferde geçtiğini ve karşılıklı işbirliği vurgusunun öne çıktığını aktarıyor. Bu temas, Suriye’deki çatışmaların ardından Washington ile Şam arasındaki en üst düzey diyalog olarak dikkat çekiyor. Uzmanlar, ekonomik toparlanma ve istikrarın sağlanması için ABD’nin atacağı somut adımların, özellikle yaptırımlar konusundaki tutumunun belirleyici olacağını ifade ediyor.

Suriye Dışişleri Bakanı Esad Hasan Şeybani, ülkenin ulusal uzman ekiplerinin devrik rejim dönemine ait mühimmat ve sarin gazı üretiminde kullanılan kimyasal madde kalıntılarını imha edilmek üzere özel tesislere taşıdığını açıkladı. Bakan, ABD merkezli X platformundaki hesabından yaptığı duyuruda, operasyonun Suriye’nin kimyasal silahsızlanma yükümlülükleri çerçevesinde yürütüldüğünü belirtti. Bu adım, yeni yönetimin uluslararası topluma verdiği, ülkedeki tehlikeli maddelerin güvenli şekilde bertaraf edilmesi taahhüdünün bir parçası olarak görülüyor. Kimyasal Silahların Yasaklanması Örgütü (OPCW) ile koordinasyon halinde ilerleyen süreç, Suriye’nin yeniden inşa ve diplomatik normalleşme çabaları açısından kritik bir aşamayı temsil ediyor. Devrik rejim döneminden kalan sarin gibi ajanların imhası, hem iç güvenlik risklerini azaltacak hem de Suriye’nin kimyasal silah programına dair yıllardır süren tartışmaların kapanmasına katkı sağlayacak. Operasyonun lojistik ve teknik detayları ile uluslararası denetimin kapsamı henüz tam olarak açıklanmadı.

Suriye'nin yeni yönetimi, devrik Beşar Esad rejimine ait gizli kimyasal silah programının kalıntılarını ortaya çıkardı. Geçmişte ölümcül saldırılarda kullanıldığı belirtilen malzeme ve mühimmatın yanı sıra, ağın parçası olduğu bildirilen 18 üst düzey şüpheli gözaltına alındı. Bu bulgu, rejimin çöküşünün ardından ülkedeki siyasi geçiş sürecinde uluslararası toplumun gizli kimyasal stoklara yönelik endişelerini somutlaştırdı. Kimyasal Silahlar Sözleşmesi kapsamındaki yükümlülükler göz önüne alındığında, ortaya çıkarılan malzemelerin güvenli şekilde imha edilmesi ve sorumluların hesap vermesi için uluslararası denetim mekanizmalarıyla iş birliği yapılması bekleniyor.

Suriye'deki yeni yönetim, devrik lider Beşar Esad'a bağlı gizli kimyasal silah programına ait kalıntıları ortaya çıkardı. Bulgular arasında geçmişteki ölümcül saldırılarla bağlantılı mühimmat ve malzemeler yer alıyor. Yetkililer, ağla ilişkili olduğu bildirilen üst düzey yetkililerden oluşan 18 şüpheliyi gözaltına aldı. Keşif, rejimin çöküşü ve ülkedeki siyasi geçiş süreci sonrasında uluslararası toplumun gizli stoklara yönelik süregelen endişelerini yeniden gündeme taşıdı. Daha önce Esad yönetimi, Kimyasal Silahların Yasaklanması Örgütü (OPCW) denetiminde stoklarını imha ettiğini bildirmişti; ancak yeni bulgular, eksik veya saklanmış unsurlar olabileceğine işaret ediyor. Gözaltılar ve ele geçirilen malzemeler, uluslararası hukuk kapsamında hesap verebilirlik mekanizmalarının işletilmesi yönünde önemli bir adım olarak değerlendiriliyor. Kimyasal silahların varlığı, Suriye'nin yeniden inşası ve bölgesel güvenlik açısından kritik bir tehdit oluşturmaya devam ediyor.

Demokratik Kongo Cumhuriyeti (KDC) ve Uganda'da devam eden Ebola salgınıyla ilgili Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), uluslararası halk sağlığı acil durumu ilan etti. DSÖ Genel Direktörü Tedros Adhanom Ghebreyesus, salgının ulusal düzeydeki risk değerlendirmesini "çok yüksek", bölgesel düzeyde "yüksek" ve küresel düzeyde "düşük" olarak revize ettiğini açıkladı. KDC hükümetinin son raporuna göre ülkede can kaybı 160'a, vaka sayısı ise 671'e yükseldi. Son 24 saatte Ituri ve Kuzey-Kivu bölgelerinde 13 yeni doğrulanmış vaka tespit edildi; 1261 temaslı kişinin takibi sürüyor. ABD, DSÖ'nün acil durum kararının ardından KDC, Uganda ve Güney Sudan'dan gelen yolcular için giriş denetimlerini artıracağını duyurdu. Salgının başlangıcından bu yana 130'dan fazla şüpheli ölüm ve 500'ün üzerinde vaka rapor edilmişti; DSÖ durumu "son derece endişe verici" olarak nitelendiriyor. Buna karşın küresel risk şimdilik düşük seviyede tutuluyor ancak ulusal ve bölgesel göstergeler, yayılımın kontrol altına alınması için acil müdahale gerektiğine işaret ediyor. Uzmanlar, Ebola salgınının Covid-19 benzeri bir pandemiye dönüşme ihtimalinin mevcut verilerle düşük olduğunu, fakat bölgesel istikrarsızlık ve sağlık altyapısındaki yetersizliklerin salgının seyrini ağırlaştırabileceğini belirtiyor. DSÖ'nün acil durum ilanı, uluslararası toplumu harekete geçirme ve salgının daha geniş coğrafyalara sıçramasını önleme amacı taşıyor.

Küresel Sumud Filosu, Gazze'ye insani yardım götürmek amacıyla Akdeniz'de ilerlerken İsrail savaş gemileri tarafından uluslararası sularda durduruldu. Filo yetkilileri, teknelerin taciz edildiğini ve bir tekneyle irtibatın koptuğunu belirtti. İsrail ordusunun müdahalesi sırasında plastik mermiyle yaralanan Türk aktivist Mecid Bağçivan'ın da aralarında bulunduğu çok sayıda kişi gözaltına alındı. Aktivistler Negev Çölü'ndeki Ketziot Hapishanesi'nde tutulduktan sonra serbest bırakıldı ve Türk Hava Yolları uçaklarıyla İstanbul'a getirildi. Uluslararası toplumun tepkisi, İsrail Ulusal Güvenlik Bakanı Itamar Ben-Gvir'in Sumud aktivistlerine yönelik hakaret içeren videosu sonrası yoğunlaştı. ABD, İngiltere, İtalya ve İspanya gibi ülkelerin kınamalarını Başbakan Netanyahu'nun da Ben-Gvir'e mesafe koyması izledi. Bu gelişmeler, Sumud Filosu'nun misyonunun İsrail üzerindeki diplomatik baskıyı artırdığını gösterdi. Olay, Gazze ablukasını kırmaya yönelik sivil girişimlerin karşılaştığı engelleri ve İsrail'in uluslararası sulardaki müdahalelerinin yarattığı hukuki tartışmaları yeniden gündeme taşıdı. Sumud Filosu'nun kararlılığı, bölgedeki insani krize dikkat çekerken, Batılı başkentlerin sessizliğini de sorgulanır hale getirdi.

MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli, TÜRKGÜN Gazetesi'ne verdiği mülakatta 'Terörsüz Türkiye' sürecine dair yeni bir yol haritası önerdi. Bahçeli, Abdullah Öcalan'ın mahkumiyetinin devam etmesi kaydıyla, kendisine 'Barış Süreci ve Siyasallaşma Koordinatörlüğü' adı altında bir statü verilmesini ve PKK'nın feshedilmiş örgüt yapısı yerine etkinliğini sürdürebileceği bir yapı inşa edilmesini gündeme getirdi. Öneri, Öcalan'ın örgüt üzerindeki etkisini dönüştürmeyi hedefleyen yeni bir hamle olarak değerlendiriliyor. Bahçeli'nin bu çıkışı, sürecin kamuoyunda tartışılan boyutlarına yeni bir yaklaşım getirirken, AK Parti cephesinde de yankı buldu. Henüz resmi bir karşılık bulmayan önerinin, terörle mücadelede gelinen aşamada alternatif bir çözüm arayışı olarak öne çıktığı belirtiliyor. MHP liderinin açıklamaları, Türkiye'nin iç güvenlik politikalarında terör örgütlerinin siyasi dönüşümüne ilişkin tartışmaları yeniden alevlendirme potansiyeli taşıyor. Uzmanlar, önerinin siyasi ve hukuki açıdan nasıl bir zeminde hayata geçirilebileceğine dair belirsizlikler bulunduğuna dikkat çekiyor.

AKP Gaziantep Milletvekili Şamil Tayyar, MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli'nin PKK lideri Abdullah Öcalan için önerdiği 'Barış Süreci ve Siyasallaşma Koordinatörlüğü' modeline tepki gösterdi. Tayyar, Öcalan'ın İmralı'daki mevcut koşullarının yeterli olduğunu belirterek, 'Devlet her türlü kolaylığı sağladı zaten. Özel çalışma odası, yatak odası, iletişim imkanı, televizyonu, her şey var' dedi. Bahçeli'nin çağrısıyla yeniden alevlenen çözüm süreci tartışmalarında, iktidar ortağı AKP'den gelen bu açıklama, koalisyon içindeki farklı yaklaşımları gözler önüne serdi. Tayyar'ın sözleri, Öcalan'a tanınacak yeni bir statünün kamuoyunda ve siyasi çevrelerde yaratacağı hassasiyeti yansıtırken, sürecin yönetimine dair belirsizlikleri de artırıyor. Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın 'tarihi fırsat' olarak nitelediği süreçte, hükümet kanadından gelen bu tür eleştirel sesler, atılacak adımların hem iç siyasette hem de bölgesel dengelerde dikkatle ele alınması gerektiğini gösteriyor.

Financial Times gazetesinin haberine göre, İsrail 7 Ekim 2023’ten bu yana Gazze, Lübnan ve Suriye’de yaklaşık 1000 kilometrekarelik alanı askeri kontrol altına aldı. Bu büyüklük, İsrail’in 1949 ateşkes sınırlarının yaklaşık yüzde 5’ine denk geliyor. Hamas’ın 7 Ekim saldırılarının ardından uygulamaya konulan yeni askeri strateji kapsamındaki bu genişleme, İsrail’in çok cepheli bir güvenlik yaklaşımı benimsediğini gösteriyor. Gazze’deki operasyonlar, Lübnan’ın güneyine yönelik hareketlilik ve Suriye’deki tampon bölge uygulamaları, Tel Aviv’in sınır ötesi askeri varlığını kalıcı kılabileceğine işaret ediyor. Söz konusu işgal alanlarının 1949 sınırlarıyla kıyaslanması, bölgedeki diplomatik süreçleri çıkmaza sokma riski taşıyor. İsrail’in bu adımları, ateşkes görüşmelerini zorlaştırırken, uluslararası hukuk ve toprak bütünlüğü ilkeleri açısından yeni tartışmalara yol açıyor.