Filistin — Diplomatik Gelişmeler

İngiltere hükümeti, yasa dışı İsrail yerleşimlerinden gelen malların ithalatını yasaklama yönünde adım atmaya hazırlanıyor. Farklı partilerden milletvekilleri, hükümete diğer Avrupa ülkeleriyle uyumlu şekilde harekete geçme çağrısı yapıyor. Bu baskı, Başbakan Keir Starmer yönetiminin İsrail politikasında olası bir değişimin sinyali olarak değerlendiriliyor. Milletvekilleri, uluslararası hukukta yasa dışı kabul edilen yerleşim bölgelerinden ithalatın durdurulmasının, İngiltere'nin daha önceki duruşuna kıyasla önemli bir kırılma olacağını belirtiyor. Hükümetin bu adımı, İsrail-Filistin ihtilafında iki devletli çözüm umutlarının azaldığı bir dönemde, somut bir diplomatik sinyal olarak yorumlanıyor. Henüz resmi bir karar alınmamış olsa da, yasağın İrlanda gibi diğer Avrupa ülkelerinin uygulamalarıyla paralellik göstermesi bekleniyor. Gelişme, İngiltere'nin Brexit sonrası dış politikasında insan hakları ve uluslararası hukuk vurgusunun arttığını yansıtabilir.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı mensupları ve sektör temsilcileriyle Cumhurbaşkanlığı Külliyesi’nde bir araya geldiği toplantıda CHP’nin yaşadığı kurultay krizine ilişkin değerlendirmelerde bulundu. Erdoğan, muhalefet partisinin iç çekişmelerini ‘utanç sahnesi’ olarak nitelendirirken, bu tür görüntülerin ilerleyen günlerde de devam edeceğini savundu. Erdoğan’ın açıklamaları, CHP’nin yakın zamanda gerçekleştirdiği ve genel başkan değişikliği talepleri ile dikkat çeken kurultayının ardından geldi. Parti içi muhalefetin Kemal Kılıçdaroğlu’nu hedef alan çıkışlarıyla gerginleşen süreç, iktidar kanadınca sıklıkla eleştiri konusu yapılıyor. Cumhurbaşkanı’nın sözleri, bu eleştirilerin en üst düzeydeki yansıması olarak okunuyor. Önümüzdeki yerel seçimler öncesinde muhalefetin dağınık görüntüsünü öne çıkaran iktidarın bu söylemi, siyasi rekabette önemli bir dayanak noktası oluşturuyor. Erdoğan’ın ‘yarın yenileri eklenecek’ ifadesi, CHP içindeki anlaşmazlıkların derinleşeceği öngörüsüyle seçim atmosferini etkileme potansiyeli taşıyor.

İsrail’in aşırı sağcı Ulusal Güvenlik Bakanı Itamar Ben-Gvir, sosyal medyada paylaştığı bir videoda camilerden yükselen ezan sesini “rahatsız edici gürültü” olarak nitelendirerek susturmaya yönelik bir yasa tasarısı gündeme getireceğini söyledi. Ben-Gvir’in bu çıkışı, Ezana yönelik benzer kısıtlama girişimlerinin geçmişte İsrail içinde ve uluslararası alanda sert tepkilere yol açtığı bir ortamda geldi. Söz konusu paylaşım, özellikle Doğu Kudüs ve Batı Şeria’daki Filistin toplulukları üzerinde doğrudan etki yaratabilecek bir adım olarak değerlendiriliyor. İsrail’deki dini ve siyasi gruplar arasında hassas bir konu olan ezan kısıtlamaları, daha önce de koalisyon içi gerilimlere ve sivil toplum protestolarına neden olmuştu. Ben-Gvir’in tehdidi, İsrail’in mevcut hükümetindeki aşırı sağ kanadın Filistinlilerin dini özgürlüklerine yönelik duruşunu bir kez daha gün yüzüne çıkardı. Uluslararası gözlemciler, bu tür sembolik ve provokatif adımların zaten kırılgan olan İsrail-Filistin ilişkilerini daha da gerebileceğine işaret ediyor. Özellikle Ramazan ayı gibi dini hassasiyetlerin yüksek olduğu dönemlerde ezan üzerinden yaratılan tartışmalar, Kudüs ve çevresinde şiddet olaylarını tetikleme potansiyeli taşıyor. Ben-Gvir’in söylemleri, İsrail’in Batı Şeria’daki yerleşim politikaları ve Filistinlilere yönelik baskılar bağlamında uluslararası toplumda yeni eleştirilere yol açabilir.

Adam Hamawy, 2024 yılında Gazze'nin güneyindeki Han Yunus'taki Avrupa Hastanesi'nde gönüllü olarak çalışan bir cerrah, New Jersey'nin 12. Kongre Bölgesi'nde Demokrat Parti'nin adaylığını kazandı. Hamawy, İsrail güçlerinin tahliye emri verdiği sırada meslektaşlarını ve hastalarını geride bırakmayı reddederek dikkat çekmişti. Bu adaylık, Gazze'deki savaşın ABD iç siyasetine yansımalarını gösteriyor. Özellikle Demokrat Parti içinde İsrail'e yönelik politikalar konusundaki bölünmelerin, seçmenlerin aday tercihlerine etki edebileceğini ortaya koyuyor. Hamawy'nin birincil seçimdeki zaferi, bölgedeki Demokrat seçmenlerin dış politika konularına duyarlılığının bir işareti olarak değerlendiriliyor. Hamawy'nin Kongre yarışındaki başarısı, sağlık çalışanlarının ve insani yardım gönüllülerinin siyasi platformlarda daha fazla görünürlük kazanabileceğine dair bir örnek teşkil ediyor. Önümüzdeki genel seçimlerde, Gazze deneyiminin kampanya söyleminde nasıl bir rol oynayacağı merak konusu.

İsrail'in Gazze'ye yönelik saldırıları, Ekim 2023'ten bu yana devam ederken Filistin Sağlık Bakanlığı toplam can kaybının 72,797'ye, yaralı sayısının ise 172,821'e ulaştığını açıkladı. Son 24 saatte hastanelere altı cenaze ulaştı. Özellikle Ramazan Bayramı'nın ilk gününde Gazze Şeridi'nin çeşitli noktalarına düzenlenen hava saldırılarında, aralarında çocukların da bulunduğu onlarca kişi hayatını kaybetti. Merkez Gazze'deki bir mülteci kampına yönelik saldırıda en az beş, Rimal Mahallesi'ndeki bir konut binasına düzenlenen ve İsrail medyasına göre Hamas'ın askeri kanadının yeni komutanı Muhammed Avda'yı hedef alan operasyonda ise üç kişi öldü, 20'den fazla kişi yaralandı. Ayrıca Gazze Limanı'ndaki bir kafeye ve doğu Gazze'deki Firas Pazarı'na yönelik saldırılar sivil kayıplara yol açtı. Bu saldırılar, ABD Başkanı Donald Trump'ın arabuluculuğunda sağlanan Ekim ateşkesinin üç binden fazla kez ihlal edildiğinin bildirildiği bir döneme denk geldi. Saldırıların yanı sıra İsrail'in yardım girişine getirdiği kısıtlamalar nedeniyle bölgede su ve temel ihtiyaç maddelerinde ciddi sıkıntılar yaşanıyor. Gazze'de su krizini protesto eden Filistinliler, yardım tırlarının sayısındaki sert düşüşe dikkat çekti. Öte yandan, Polonya ve Filistin kökenli sağ kalanlar, İsrail Savunma Bakanı, Dışişleri Bakanı ve üst düzey komutanlar hakkında savaş suçları ve insanlığa karşı suçlar iddiasıyla hukuki süreç başlattı. Avukatlar, davayı Polonya adalet sistemi için bir test olarak nitelendiriyor. Bölgede ateşkesin sağlanamaması ve saldırıların dini bayramlarda dahi yoğunlaşması, insani krizi derinleştirirken uluslararası toplumun tepkisini çekiyor. Filistin yönetimi ve sivil toplum kuruluşları, İsrail'in eylemlerini 'soykırım' olarak tanımlıyor. Diplomatik çabalar sonuçsuz kalırken, Gazze'deki sivil halk korunmasız bir şekilde bombardımanın ortasında yaşam mücadelesi veriyor.

Gazze'de bir gece evine düzenlenen İsrail hava saldırısının ardından Rozan Kheira, yatağından fırladığı sırada bacaklarını hissetmedi. Kanlar içinde kaldığını fark eden Kheira, hayatını kaybettiği duygusuna kapıldı. Saldırıdan sağ kurtulmasına rağmen uzuvlarını kaybeden Kheira, bölgede protez sıkıntısı çeken çok sayıda ampüteden yalnızca biri. Savaşın yol açtığı ağır yaralanmalar, özellikle uzuv kayıpları, Gazze'deki insani krizi derinleştiriyor. Abluka ve devam eden çatışmalar nedeniyle tıbbi malzeme ve rehabilitasyon hizmetlerine erişim son derece kısıtlı. Ampüteler, uygun protez bulamamakta ve hareket kabiliyetlerini yeniden kazanmakta güçlük çekiyor. Uluslararası toplum, artan sağlık ihtiyaçlarına yanıt verme ve sivil iyileşmeyi destekleme çağrılarıyla karşı karşıya.

İsrail ordusu, Hamas'ın askeri kanadı İzzeddin el-Kassam Tugayları'nın lideri İzz el-Din el-Haddad'ın, cuma günü Gazze kentine düzenlenen hava saldırısında öldürüldüğünü doğruladı. El-Haddad, 7 Ekim 2023 saldırılarının planlayıcılarından biri olarak görülüyordu; İsrail Savunma Bakanı, onun 'binlerce İsrailli sivil ve askerin öldürülmesi, kaçırılması ve zarar görmesinden sorumlu' olduğunu açıkladı. Hamas da saldırıda el-Haddad'ın eşi ve kızının da hayatını kaybettiğini doğrulayarak, bunu ateşkes ihlali olarak nitelendirdi. Saldırı, İsrail ile Hamas arasında ABD arabuluculuğunda varılan ateşkes anlaşmasına rağmen gerçekleşti. İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, 7 Ekim saldırılarının mimarlarının neredeyse tamamının etkisiz hale getirildiğini belirtti. İran Dışişleri Bakanlığı saldırıyı 'terörist eylem' olarak kınarken, İsrail'in Gazze'deki operasyonlarını son haftalarda yoğunlaştırdığı bildiriliyor. Eş zamanlı olarak İsrail güçleri, Gazze'ye yardım götürmeye çalışan uluslararası bir filoyu uluslararası sularda durdurarak 430 aktivisti gözaltına aldı. El-Haddad'ın öldürülmesi, Hamas'ın askeri liderliğine vurulan son ağır darbe olarak değerlendiriliyor. Ancak ateşkesin kırılganlığını artıran bu gelişme, bölgedeki insani krizi derinleştirirken, Birleşmiş Milletler İsrail'in Gazze'deki 'yasa dışı varlığına' son vermesi çağrısını yineledi. Olay, savaşın bitmediğini ve diplomatik çözüm arayışlarının zorluklarla karşı karşıya olduğunu gösteriyor.

İran Devrim Muhafızları Ordusu (IRGC) Deniz Kuvvetleri, Umman Denizi'nde ABD ve İsrail bağlantılı olduğunu öne sürdüğü MSC Sariska adlı ticari gemiyi seyir füzesiyle vurduğunu açıkladı. IRGC, saldırının, ABD'nin İran'a ait Lian Star gemisine yönelik bir müdahalesine misilleme olarak gerçekleştirildiğini duyurdu. Sosyal medyada paylaşılan görüntülerin olayı doğruladığı iddia edildi, ancak bağımsız kaynaklar tarafından henüz teyit edilmedi. Bu gelişme, İran ile ABD arasında denizcilik alanında süregelen gerginliğin yeni bir tırmanışına işaret ediyor. IRGC'nin, olası ABD müdahalelerine karşı 'kesin yanıt' uyarısı yapması, bölgedeki güvenlik risklerini artırıyor. Umman Denizi ve Hürmüz Boğazı çevresindeki sular, enerji nakliyatı ve uluslararası ticaret açısından kritik önem taşıdığı için bu tür çatışmalar küresel piyasalarda endişeye yol açabilir. Tahran'ın, Washington'ın bölgedeki askeri varlığına karşı asimetrik yöntemlere başvurmaya devam etmesi, nükleer müzakerelerin belirsizliğini koruduğu bir dönemde diplomatik çözüm umutlarını zayıflatıyor. Uluslararası toplum, tarafları itidale çağırırken, olayın kapsamlı bir araştırmayı gerektirdiği vurgulanıyor.

Harvard Tıp Fakültesi'nin 2026 yılı mezuniyet töreninde konuşan Lübnan asıllı Amerikalı öğrenci Leen Ezzeddine, tıbbın yalnızca önündeki bedeni tedavi etmek olmadığını, bazı bedenleri daha az değerli gören sistemleri reddetmeyi gerektirdiğini ifade etti. Middle East Eye'da yer alan habere göre, Ezzeddine'in konuşması sağlık alanındaki yapısal eşitsizliklere dikkat çekti ve özellikle çatışma bölgelerindeki sağlık hizmetlerine erişim konusunda farkındalık yarattı. Bu çıkış, bir tıp öğrencisinin sosyal adalet ve insan hakları konusundaki duyarlılığını göstermesi açısından önemli bulundu.

İsrail hava saldırıları, son 24 saatte Gazze Şeridi'nin çeşitli bölgelerinde en az 11 Filistinlinin ölümüne, 60'tan fazla kişinin yaralanmasına yol açtı. Han Yunus ve Gazze kentini hedef alan saldırılarda bir kişi hayatını kaybederken dokuz kişi yaralandı; Refah yakınlarında bir Filistinli çoban İHA saldırısıyla öldürüldü. Filistin Sağlık Bakanlığı, acil durum ekiplerinin enkaz altındaki yaralıları kurtarmaya çalıştığını bildirdi. Saldırılar, geçen yıl ilan edilen ateşkese rağmen sürüyor ve bölgedeki insani krizi derinleştiriyor. Eş zamanlı olarak İsrail donanması, uluslararası sularda Gazze'ye insani yardım götürmeye çalışan Global Sumud Filosu'na müdahale etti. Kıbrıs açıklarında durdurulan filodaki 38 tekne ve 319 aktivist gözaltına alındı. Aktivistler, İsrail askerlerinin plastik mermi kullandığını, bazı teknelerin ateş altında kaldığını ve gözaltında kötü muamele gördüklerini öne sürdü. İsrail Başbakanı Netanyahu, donanmanın operasyonunu övdü; aktivistler ise 'uluslararası sularda korsanlık ve adam kaçırma' suçlamasında bulundu. Gözaltına alınan 11 Avustralyalı dahil yüzlerce kişi daha sonra serbest bırakılarak İstanbul'a ulaştı. Uluslararası toplumdan yükselen tepkiler, olayın diplomatik boyutunu ortaya koydu. Katar, filonun durdurulmasını uluslararası hukukun 'açık ihlali' olarak niteledi. Avustralyalı Senatör Faruqi, hükümetin sessizliğini eleştirirken Fransa Dışişleri Bakanı da aktivistlere yönelik muameleyi kınadı. ABD Hazine Bakanlığı ise filodaki dört aktiviste yaptırım kararı aldı. Birleşmiş Milletler, Gazze'deki aşırı kalabalık kamplarda kemirgen ve böcek kaynaklı hastalıkların yayıldığı uyarısında bulundu. Saldırıların sürmesi ve yardım filosuna müdahale, bölgedeki insani krizi ve İsrail'in uyguladığı ablukanın meşruiyetine dair tartışmaları yeniden alevlendirdi.

İsrail güçleri, Gazze’de 10 Ocak’ta yürürlüğe giren ateşkese karşın hava ve insansız hava aracı saldırılarını sürdürüyor. Son olarak Cibaliye’de bir cenaze törenine düzenlenen saldırıda iki kişi yaşamını yitirdi. Gazze kenti, Han Yunus, Deyr el-Balah ve El-Mevasi gibi noktalara yönelik saldırılarda polis kontrol noktası, toplum mutfağı ve yerinden edilmişlerin çadırları hedef alındı. Yalnızca bir günde en az 12 Filistinli öldürüldü, çok sayıda kişi yaralandı. Toplamda ateşkes ihlallerinde 880’den fazla Filistinli hayatını kaybetti. Bölgedeki insani kriz derinleşirken, yardım malzemeleri ihtiyacın ancak yüzde 30’unu karşılayabiliyor. Lübnan’da da kırılgan ateşkese rağmen saldırılar devam ediyor. Güneydeki Mahrouna kasabasına düzenlenen hava saldırısında üç kişi yaralanırken, Sur kentinde art arda yapılan iki dron saldırısında aralarında bir çocuk ve iki kurtarma görevlisinin bulunduğu altı kişi öldü. Ayrıca Tebnine Devlet Hastanesi’ne yapılan saldırıda dokuz kişi yaralandı. İsrail ordusu bölgede iki kişiyi öldürdüğünü doğruladı. Bu gelişmeler, ateşkesi kalıcı barışa dönüştürme çabalarını baltalıyor. Gazze’de polis ve sivil altyapıya yönelik saldırıların kaos yaratma amacı taşıdığı öne sürülürken, Lübnan’daki saldırılar hastane gibi korunması gereken alanlara zarar veriyor. Uluslararası toplumun ateşkesin uygulanması için baskısı sürerken, sahada tırmanış endişe yaratıyor.

Middle East Eye'da yayımlanan bir makale, Avrupa'daki Protestan emperyalistlerin, antisemit hükümetlerin ve Siyonist yerleşimcilerin Filistinlileri anavatanlarından etmek için Siyonizm etrafında nasıl birleştiğini inceliyor. Makale, bu ittifakın iki yüzyıldır sürdüğünü ancak Filistinlilerin topraklarından tamamen sökülemediğini öne sürüyor. Tarihsel olarak, Avrupalı güçler antisemitizmden kurtulmak ve bölgesel çıkarlarını korumak için Siyonizmi bir araç olarak gördü. Protestan emperyalistler dini motivasyonlarla, antisemit hükümetlerse Yahudileri Avrupa'dan uzaklaştırmak için Filistin'e yerleşimini destekledi. Bu ittifak, Filistinlileri hedef alan bir sömürge projesine dönüştü. Makale, 30 Nisan 2026'da Gazze'de düzenlenen Küresel Sumud Filosu'na destek mitingini, Filistin direnişinin devam ettiğinin bir göstergesi olarak sunuyor. İki yüzyıllık baskıya rağmen Filistinlilerin 'sumud' stratejisinin Siyonist projeyi başarısızlığa uğrattığı savunuluyor.

İsrailli şarkıcı Noam Bettan, katılımına yönelik boykot çağrılarının gölgesinde düzenlenen Viyana'daki Eurovision Şarkı Yarışması'nda ikinci oldu; Savunma Bakanı Israel Katz, bunu İsrail'e karşı çıkan Avrupa hükümetlerine bir yanıt olarak nitelendirdi. Aynı günlerde İsrail güçleri, uluslararası sularda Gazze'ye insani yardım götürmek isteyen Küresel Sumud Filosu'nu durdurdu ve aktivistleri gözaltına aldı. Ulusal Güvenlik Bakanı Itamar Ben-Gvir'in elleri bağlı tutuklularla alay ettiği görüntüleri yayımlaması diplomatik krize yol açtı; çok sayıda ülke ve Avrupa Konseyi kınama açıklamaları yaptı. Sınır dışı edilen aktivistler, İsrail nezarethanelerinde cinsel saldırı, dayak ve 'su işkencesi' gibi kötü muameleye maruz kaldıklarını bildirdi. Fransa olayın savcılığa taşınmasını isterken, bazı AB ülkeleri Ben-Gvir'e yaptırım çağrısında bulundu. Öte yandan Uluslararası Ceza Mahkemesi savcısının savaş suçları ve insanlığa karşı suçlar gerekçesiyle Maliye Bakanı Bezalel Smotrich hakkında tutuklama talebi üzerine Smotrich bunu 'savaş ilanı' olarak değerlendirdi. Dokuz Batılı ülke Batı Şeria'daki yasadışı yerleşimlerin durdurulması için ortak açıklama yaparken, ABD, BM Özel Raportörü Francesca Albanese'e yönelik yaptırımları geri getirdi. Bu gelişmeler, İsrail'in uluslararası alandaki diplomatik yalnızlığını ve hukuki sıkışmışlığını derinleştiren bir döneme işaret ediyor.

Belçikalı denizci Arno Meyns, Gazze'ye insani yardım götüren Küresel Sumud Filosu gemisinde gönüllü olarak bulunurken İsrail güçlerinin uluslararası sularda gemiye el koyduğunu ve kendisi dahil gönüllülerin kaçırıldığını iddia etti. Meyns, sorgu sırasında kaburga kırıkları ve akciğer çökmesi gibi ağır işkencelere maruz kaldığını, tutukluların derme çatma bir hapishane gemisine aktarıldığını ve burada soyulduklarını anlattı. Olay, İsrail'in Gazze ablukası kapsamında yardım filolarına yönelik uluslararası hukuk tartışmalarını yeniden gündeme taşıdı. Uluslararası toplum daha önce benzer müdahaleleri kınamış, ancak İsrail eylemlerini meşru müdafaa olarak savunmuştu. Bu yeni işkence suçlamaları, bölgedeki insani krizin derinleştiği bir dönemde yardım gönüllülerine yönelik muamelenin soruşturulması çağrılarını artırması beklenen bir diplomatik gerginlik unsuru olarak değerlendiriliyor.

Birleşmiş Milletler, çatışma bağlantılı cinsel şiddet iddialarıyla ilgili olarak İsrail'i kara listeye ekledi. BM'nin kadına yönelik şiddet konusundaki özel raportörü Reem Alsalem, bu kararın 'geciktiğini' ifade ederek geçmişteki hayal kırıklığını belirtti. Alsalem, listeye almanın zamanlamasını memnuniyetle karşıladı. İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazem Garibabadi ise İsrail'in, listeye eklenmesinin ardından BM'ye saldırarak hesap verebilirlikten kaçmaya çalıştığını iddia etti. Garibabadi, İsrail'in bulgulara yanıt vermek yerine örgütsel itibarsızlaştırma yolunu seçtiğini savundu. Bu durum, İsrail-Filistin çatışması ekseninde diplomatik gerilimi artırdı. BM'nin bu listesi, savaşlardaki cinsel şiddet faillerini belirlemek ve uluslararası sorumluluk mekanizmalarını harekete geçirmek için yıllardır kullanılıyor. İsrail'in kara listeye girişi, özellikle Gazze'deki olaylar bağlamında hak ihlali iddialarını gündemde tutarak hem insani hem de siyasi yansımalar doğurma potansiyeli taşıyor.