İran — Diplomatik Gelişmeler

ABD Başkanı Donald Trump, İran ile yürütülen nükleer müzakerelerin iyi ilerlediğini belirtirken, olası bir anlaşmanın İbrahim Anlaşmaları çerçevesine oturması gerektiğini ve İran’ın da bu anlaşmalara katılmasını istediğini açıkladı. Trump ayrıca, Tahran’ın yaptırımların kaldırılması yönündeki ön şartını reddederek önceliğin İran’ın nükleer silah edinmesini engellemek olduğunu vurguladı. Aynı günlerde yapılan kabine toplantısında, İran ve Umman’ın Hürmüz Boğazı’ndan geçen gemilerden ortak ücret almayı görüştüğü iddiaları üzerine Trump, müttefiki Umman’ı “uslu durmaması” halinde vurmakla tehdit etti. Bu sözler, ABD’li senatör Chris Murphy tarafından “İran savaşının kontrolden çıktığının bir işareti” olarak değerlendirildi. Bölgede gerilim sözde kalmadı. ABD’nin İran’ın güneyindeki Sirik Adası’nda bir iletişim kulesini vurduğu, İran Devrim Muhafızları’nın (IRGC) da bu saldırıda kullanıldığını öne sürdüğü bir hava üssünü hedef aldığı bildirildi. Kuveyt, İran tarafından fırlatılan füze ve insansız hava araçlarını önlediğini duyururken, Katar “defaatle yapılan saldırıları” kınayarak Kuveyt ile tam dayanışma içinde olduğunu belirtti. İran ise ABD saldırısını kınayarak Trump’ın tehditleri sonrası Umman’a destek mesajı verdi. Askeri tırmanış sürerken ABD, İran’ın en büyük kripto para borsası Nobitex’e IRGC bağlantıları nedeniyle yaptırım uyguladı. Bu adım, İran’ın yaptırımları delmek için kullandığı finansal ağları hedef aldı. Trump’ın Fox News’a verdiği mülakatta “İran’da bulunmamalıydık” şeklindeki geçmiş müdahalelere yönelik eleştirisi, yönetimin çelişkili söylemlerini gözler önüne serdi. Tüm bu gelişmeler, nükleer diplomasi ile askeri seçenekler arasında sıkışan ABD-İran ilişkilerinin bölgesel aktörleri nasıl kutuplaştırdığını ve Ortadoğu’da istikrarı tehdit ettiğini ortaya koyuyor.

İran'da Aralık 2025 ile Ocak 2026'da patlak veren rejim karşıtı protestolar, güvenlik güçlerinin sert müdahalesiyle karşılaştı. Çok sayıda gösterici öldürüldü, gözaltına alındı veya takip altına alındı. ABD-İsrail'in İran'a yönelik askeri operasyonları, rejimin içerideki baskıyı yoğunlaştırmasına neden oldu. Aradan aylar geçmesine rağmen aileler, kaybolan yakınlarının izini sürmekten vazgeçmiyor. Cezaevleri ve çocuk ıslahevlerinde kaybedilen kişiler için adalet arayışı devam ediyor. Baskının ve uluslararası çatışmanın ortasında, ailelerin çabası ülkedeki durumun insani boyutunu ortaya koyuyor.

İran, Kuveyt'teki ABD askeri varlığını hedef alan iki ayrı füze ve insansız hava aracı saldırısı düzenledi. İlk olayda, geçen Çarşamba günü Ali Al Salem Hava Üssü'ne yönelik balistik füze saldırısında ABD'li asker ve sivil müteahhitlerin hafif yaralandığı bildirildi. Yaralı sayısı netleşmezken, ABC News'e konuşan bir ABD'li yetkili hasarın sınırlı olduğunu belirtti. Pazar gecesi gerçekleşen ikinci saldırıda ise ABD ordusu, Kuveyt'teki üslerini hedef alan iki İran balistik füzesini önledi ve herhangi bir can kaybı yaşanmadığını duyurdu. Kuveyt, Pazar günkü saldırıyı 'uluslararası hukuka açık bir ihlal' olarak nitelendirerek kınadı ve ülke güvenliğini savunmak için gerekli tüm önlemleri alma hakkını saklı tuttuğunu açıkladı. Suudi Arabistan başta olmak üzere diğer Körfez ülkeleri de saldırıyı şiddetle kınayarak Kuveyt ile dayanışma içinde olduklarını bildirdi. Kuveyt ordusu, hava savunma sistemlerinin füze ve drone saldırılarına karşı aktif olarak kullanıldığını duyurdu. Saldırılar, İran ile ABD arasındaki bölgesel gerilimin doğrudan bir yansıması olarak değerlendiriliyor. Kuveyt'teki Ali Al Salem ve Ahmed el Cabir üsleri, ABD'nin bölgedeki askeri operasyonları için kritik öneme sahip. Uzmanlar, benzer saldırıların Körfez'deki güvenlik dengesini daha da kırılgan hale getirebileceğine dikkat çekiyor.

İsrail Başbakanı Benyamin Netanyahu, Lübnan'da devam eden askeri operasyonların tırmandığı bir dönemde bu akşam üst düzey bir güvenlik toplantısı düzenliyor. İsrail güçleri Hizbullah'ın faaliyet gösterdiği bölgelere daha derin ilerlerken, operasyonların kapsamı genişliyor. Toplantı, ABD-İran müzakerelerinin sürdüğü ve Tahran'ın bazı taleplerde ısrar ettiği bir zamana denk geliyor. Lübnan Sağlık Bakanlığı'nın açıklamasına göre, Mart ayından bu yana İsrail saldırılarında ölü sayısı 3 bin 433'e, yaralı sayısı ise 10 bin 395'e yükseldi. Bu rakamlar bölgedeki insani durumun vahametini gözler önüne seriyor. Diplomatik kaynaklar, müzakerelerin seyrinin artan çatışmalarla birlikte daha da karmaşık hale geldiğini belirtiyor.

Avrupa Birliği yürütme organı, İran savaşının ekonomik sonuçları ve artan küresel rekabet nedeniyle bu yıl 1 milyondan fazla iş kaybı riskiyle karşı karşıya olunduğunu bildirdi. Enerji fiyatlarındaki artış ve tedarik zincirlerindeki aksaklıklar, özellikle imalat ve ihracat odaklı sektörleri tehdit ediyor. Bu durum, AB'nin ekonomik istikrarını sarsabilir ve işsizlik oranlarında belirgin bir yükselişe yol açabilir. Yetkililer, küresel rekabetin yoğunlaştığı bu dönemde bloğun dayanıklılığını artırmak için hızlı adımlar atılması gerektiğini vurguluyor.

ABD Merkez Komutanlığı (CENTCOM), Basra Körfezi'nde İran limanına doğru ilerleyen Botswana bayraklı M/T Lexie adlı boş petrol tankerinin, 24 saat süren uyarılara rağmen durmaması üzerine bir savaş uçağı tarafından Hellfire füzesiyle vurularak etkisiz hale getirildiğini açıkladı. Tankerin herhangi bir yük taşımadığı ve ablukayı ihlal ettiği bildirildi. Bu müdahale, ABD'nin İran'a yönelik petrol ambargosunu deniz yoluyla uygulama çabalarının bir parçası olarak değerlendiriliyor. Washington, bölgedeki tanker trafiğini denetleyerek yaptırımları ihlal eden gemilere askeri güç kullanmaktan kaçınmıyor. Olay, ABD ile İran arasında zaten gergin olan ilişkileri tırmandırma potansiyeli taşırken, uluslararası deniz hukukunda tek taraflı ablukanın meşruiyeti sorgulanıyor ve benzer çatışmaların enerji güvenliğini tehdit edebileceği belirtiliyor.

ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (Centcom), İran Devrim Muhafızları'nın (IRGC) ABD 5. Filosu'nun Bahreyn'deki karargahı veya bölgedeki diğer Amerikan üslerine saldırı düzenlediği yönündeki iddialarını yalanladı. Centcom, bu iddiaların tamamen asılsız olduğunu belirterek İran'ın resmi açıklamalarına karşılık vermiş oldu. Centcom aynı açıklamada, İran destekli milis grupların son dönemdeki saldırılarına karşılık olarak, İran askeri varlıklarına yönelik 'meşru müdafaa' amaçlı hedef gözetmeksizin saldırılar düzenlediğini duyurdu. Bu saldırıların, İran'ın askeri kara kontrol noktalarına yönelik olduğu ifade edildi. İddialar ve karşı iddialar, ABD ile İran arasında bölgede artan tansiyonun bir göstergesi. Son haftalarda Suriye ve Irak'taki ABD üslerine yönelik insansız hava aracı ve roket saldırıları artarken, Washington'ın 'kendini savunma' gerekçesiyle İran bağlantılı hedeflere misillemeleri sürüyor. Tahran ise bölgedeki varlığını 'danışmanlık' olarak nitelendirirken doğrudan müdahele iddialarını reddediyor.

ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı, hafta sonu İran'ın Goruk kenti ve Keşm Adası'ndaki askeri noktalara 'meşru müdafaa' gerekçesiyle saldırı düzenlediğini açıkladı. Saldırı, İran'ın uluslararası sularda bir MQ-1 insansız hava aracını düşürmesine yanıt olarak gerçekleştirildi. Buna karşılık İran Devrim Muhafızları, bölgedeki bir ABD üssünü hedef aldığını duyurdu. Kuveyt'teki ABD üssü çevresinde ve Hürmüz Boğazı yakınlarında patlamalar bildirildi. Karşılıklı saldırılar, üç aydır süren çatışmayı sona erdirmeye yönelik müzakerelerin devam ettiği bir döneme denk geldi. ABD'nin müzakere masasında olduğu bir sırada askeri seçeneklere başvurması ve İran'ın misilleme yapması, diplomasi ile tırmanma riski arasındaki hassas dengeyi gözler önüne seriyor. Bölgedeki güvenlik durumu, uluslararası aktörlerin de dikkatle izlediği bir belirsizlik içermeye devam ediyor.

İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, Katar Emiri Tamim bin Hamad Al Sani ile yaptığı telefon görüşmesinde, devam eden savaşı sona erdirmek ve bölgesel gerilimi azaltmak için ‘onurlu bir çerçeve’yi hayata geçirmeye hazır olduklarını söyledi. Devlet medyasına yansıyan açıklamada Pezeşkiyan, Tahran’ın diyalog ve angajmana bağlılığını sürekli gösterdiğini vurguladı. BBC Uluslararası Editörü Jeremy Bowen ise Beyaz Saray’ın kamuoyu yoklamaları ve Körfez müttefiklerinin baskısı altında bir anlaşma için çabaladığını, ancak İran’ın taviz koparmadan geri adım atmadığını yazdı. İran’ın diplomatik açıklaması, bölgedeki çatışmaların tırmandığı bir dönemde geldi ve özellikle Katar’ın arabuluculuk rolünü teyit etti. Pezeşkiyan’ın ‘onurlu çerçeve’ vurgusu, Tahran’ın ulusal çıkarlarından ödün vermeden bir çözüm aradığını gösterirken, ABD tarafındaki hareketlilik Trump yönetiminin önümüzdeki seçimler öncesinde dış politika başarısına duyduğu ihtiyaca işaret ediyor. İki haber birlikte okunduğunda, taraflar arasında bir müzakere zemini arandığı ancak beklentilerin henüz örtüşmediği ortaya çıkıyor. Gelişmeler, Orta Doğu’daki geniş çaplı savaşın sadece askeri boyutuyla değil, diplomatik ve siyasi maliyetiyle de masaya yatırıldığını gösteriyor. İran’ın nükleer programı, bölgesel vekil güçler ve ABD’nin İsrail’e desteği gibi başlıkların müzakere paketinde yer alması muhtemel. Katar’ın kanalıyla yürütülen temaslar, olası bir ateşkes ya da gerilim düşürücü mekanizma için sinyal olarak değerlendiriliyor. Ancak BBC yorumu, İran’ın stratejik taleplerinden vazgeçmediğini ve Trump yönetiminin aceleci bir anlaşma riskiyle karşı karşıya olduğunu belirtiyor.

ABD ve İsrail’in İran’a yönelik askeri saldırıları, Tahran’ın savaşı bölge dışına taşıma tehditleriyle karşılık bulurken, diplomatik temaslar yoğunlaştı. Rusya Devlet Başkanı Putin, Birleşik Arap Emirlikleri lideri ile İran krizini görüşerek barışçıl çözümün önemini vurguladı. Buna karşın İran, UAE’nin İsrail ile ilişkilerine sert uyarıda bulunarak gerilimin bölgesel boyutunu ortaya koydu. Trump yönetimi, bir yandan İran’a ‘büyük darbe’ tehditleri savururken, diğer yandan ‘anlaşmaya çok yakın’ mesajları vererek belirsiz bir diplomasi yürütüyor. Hürmüz Boğazı’nın kontrolü ve İran’ın nükleer programı müzakerelerin odak noktaları olarak öne çıkıyor. Çatışmanın küresel ekonomiye etkisi Cumhurbaşkanı Erdoğan tarafından ‘yıkıcı’ olarak nitelendirilirken, NATO müttefiklerinden daha fazla destek isteyen ABD Dışişleri Bakanı Rubio, Pakistan’ın arabuluculuk girişimlerine dikkat çekti. Suudi Arabistan’ın diplomatik çabaları memnuniyetle karşılaması ve Trump’ın G7 zirvesine katılma planı, çok taraflı diplomasinin yoğunlaştığını gösteriyor. Ancak İran, haklarına saygı gösterilmeden anlaşmanın mümkün olmadığını yineliyor ve ABD’nin ‘büyük ölçüde müzakere edilmiş’ anlaşma iddiasını reddediyor. Bölgedeki askeri tansiyon, Barakah nükleer santrali yakınındaki İHA saldırısı ve uluslararası etkinliklerin iptali gibi somut yansımalarla sürüyor. İran Devrim Muhafızları’nın ‘saldırı tekrarlanırsa yeni cepheler açılır’ uyarısı ve Trump’ın anlaşma konusunda ‘elli-elli’ kararsızlığı, durumun kırılganlığını koruduğunu ortaya koyuyor. Diplomaside yoğun mesaiye rağmen, tarafların maksimalist talepleri ve sahadaki karşılıklı tehditler, kalıcı ateşkese giden yolu belirsizleştiriyor. Uluslararası toplum, Hürmüz Boğazı’nın yeniden güvenli geçişe açılması ve nükleer programın denetimi gibi konularda uzlaşıyı beklerken, bölgesel aktörlerin farklı hizalamaları çözümü karmaşıklaştırıyor.

ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Senato Dış İlişkiler Komitesi’nde yaptığı bütçe sunumunda, İran’ın nükleer programının bazı bölümlerini müzakere etmeyi kabul ettiğini açıkladı. Rubio, bu görüşmelerin Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasına katkı sağlayabileceğini belirtti. Açıklama, İran’ın dağlık bölgelerde gömülü yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyum stokuyla ilgili pazarlık yapmayı kabul ettiğine işaret ediyor. Rubio’nun ifadeleri, Washington’ın Tahran’la diplomatik temaslarda ilerleme kaydettiğini ve nükleer müzakerelerin ekonomi ve güvenlik boyutlarını bir arada ele aldığını gösteriyor. Hürmüz Boğazı’nın küresel enerji arzındaki kritik rolü düşünüldüğünde, gelişme hem nükleer krizin yönetimi hem de bölgesel istikrar açısından önem taşıyor. Ancak sürecin ayrıntıları ve müzakerelerin zaman çizelgesi henüz netleşmiş değil.

ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, İran’ın yeni dini lideri Mojtaba Hamaney’in hayatta olduğunu ve giderek daha fazla angaje olduğunu söyledi. Rubio, Salı günü Senato'ya yaptığı açıklamada, 'Sanırım onun bir düzeyde giderek daha fazla angaje olduğuna dair işaretler var' ifadelerini kullandı. Mojtaba Hamaney, selefi Ali Hamaney’in ölümünün ardından İran’ın dini lideri konumuna gelmişti. ABD-İsrail saldırılarında yaralandığı ve göreve geldiğinden bu yana kamuoyu önüne çıkmadığı belirtiliyor. Rubio’nun bu açıklaması, liderin sağlığı ve görünürlüğüne dair spekülasyonların gölgesinde, Tahran’daki siyasi dinamiklere ilişkin önemli bir diplomatik işaret olarak değerlendiriliyor.

ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Salı günü Senato’da yaptığı açıklamada, İran’ın daha önce müzakere etmeyi reddettiği nükleer konularda görüşmeyi kabul ettiğini duyurdu. Bu, İran savaşının başlamasından bu yana Rubio’nun Senato önündeki ilk kamuya açık ifadesi oldu. Rubio, söz konusu müzakerelerin nasıl sonuçlanabileceğine dair herhangi bir değerlendirme yapmaktan kaçındı. İran’ın müzakere pozisyonundaki bu değişiklik, savaş sonrası diplomatik girişimlerin seyrine ilişkin yeni bir aşamaya işaret ediyor.

Breaking Defense'in bu haftaki yayınında, ABD ordusunun İran'a karşı kullandığı binlerce mühimmatın stoklarının ne kadar sürede yenileneceği ele alındı. Uzmanlar, yoğun mühimmat kullanımının ardından stok seviyelerinin yeniden doldurulmasının karşılaşabileceği süre ve zorlukları değerlendiriyor. Bu durum, ABD askeri hazırlığı ve savunma sanayi üretim kapasitesi ile ilgili soruları gündeme getiriyor. Yeniden tedarik sürecinin uzunluğu, olası gelecekteki çatışmalarda ABD'nin caydırıcılık gücünü etkileyebilecek bir faktör olarak öne çıkıyor. Ayrıca, savunma bütçesi ve tedarik zinciri yönetimi üzerine tartışmaları da beraberinde getiriyor.

İran'da, ABD ve İsrail'in ülkeye yönelik saldırısının ilk aşamasında hayatını kaybettiği öne sürülen eski dini lider Ayetullah Ali Hamaney için geniş katılımlı bir cenaze töreni hazırlığı yapılıyor. Savaş koşulları nedeniyle uzun süredir ertelenen törenin tarihi henüz resmiyet kazanmadı; İran devlet televizyonu ve Tahran İslami Tebliğ Koordinasyon Konseyi yetkilileri, organizasyon detaylarına ilişkin açıklamalarda bulundu. Henüz doğrulanmamış bu gelişme, Tahran ile Washington ve Tel Aviv arasındaki gerilimin tırmandığı bir dönemde kaydedildi. Hamaney'in savaşta öldüğü haberleri, İran'da siyasi ve dini otorite boşluğu endişelerini artırırken, cenaze töreninin sembolik önemi büyük. Törenin, ulusal birlik mesajı ya da misilleme çağrılarına sahne olabileceği değerlendiriliyor. Bölgedeki güç dengeleri ve İran'ın nükleer programına yönelik uluslararası müdahale senaryoları ışığında, liderlik geçiş sürecinin nasıl şekilleneceği kritik bir soru olarak öne çıkıyor.